Kan ein vera kristen og banna?

IMG-0495
Typisk døme på stolbein som i bestemte høve kan få sjølv ein prest til å lira av seg enkelte ukvemsord.

Spørsmålet i overskrifta er sjølvsagt heilt latterleg. Eller er det det? For nokon er svaret på spørsmålet i overskrifta sjølvsagt «ja», for andre er det nok «nei». Spørsmålet er stilt slik for at nettopp du skal bli nysgjerrig på kva eg skriv om denne gongen. Spørsmålet er unyansert, stort og lite på samme tid. Men eg trur faktisk at det rommar og problematiserer ein del av dei diskusjonane som går i dag, mellom oss kristne – og for så vidt mellom kristne og samfunnet elles.

For er spørsmålet eigentleg latterleg? For meg har dette (og no ler du kanskje?) vore ei faktisk problemstillig. Då eg var liten, var det å banna ei stor synd, og eg gjorde det aldri. Då eg blei litt eldre, hende det at det kom eit ukvemsord når eg var skikkelig sint eller om eg dunka tåa i kjøkkenstolen (det som gjer så vondt!) Eg har også alltid tenkt at det er forskjell på banning. Det verste er liksom ord som «forbanna» og «herregud» (no ler du kanskje endå meir?) Desse orda er nemleg knytt til det å vera menneske og kristen endå meir enn dei andre orda, kanskje? Er ein «forbanna», er ein liksom overtatt av det vonde, det vonde har fått makt over ein. Det lærte eg på ein leir, og det gav meining. Og seier ein «herregud», misbruker ein jo heilt klart Guds navn. Og det skal ein jo ikkje. Men det er jo 100% innafor å seia for nordmenn flest. Så, er det eg som er prippen, eller er det folk flest som er gudlause? (Haha). Det er sikkert litt begge deler. Dei fleste kristne eg kjenner, ja i grunnen dei fleste eg kjenner, uavhengig av tru, bruker jo faktisk få og sjeldan banneord.

Det er mykje å seia om banning «an sich», språkleg sett. (Les deg opp her, interessant artikkel). Det er mange grunnar til ikkje å banna, og ikkje så mange grunnar til å banna, verken språkleg, teologisk eller menneskeleg sett. Banning er i grunnen ganske vulgært og vitnar kanskje om manglande språkleg evne til å setja ord på kjensler og opplevingar? Banning er litt sånn tøffa seg-språk, ja til og med litt barnsleg? For meg er det slik at om folk bannar ofte i meir formelle samanhengar, tenker eg det vitnar om mange på både danning og evne til å variera språket og tilpassa seg situasjonen. Det er ikkje sakleg å banna. Det kan i enkelte tilfelle føra til at eg får mindre respekt for personen sin ståstad dersom eg opplever at ho må forsterka budskapet sitt med banning. Eg tippar at også folk utan religiøs tru kan reagera på folk som bannar i annakvar setning. Det har altså ikkje berre med religiøs prippenhet å gjera.

Men så var det dette med banning og religion. Banning er i stor grad knytt til nettopp protest eller avmakt og er gjerne eit rop eller ein protest til høgare makter over alt som ikkje går bra, alt som ikkje funkar. Tidlegare var det nok meir ein måte å markera avstand til kyrkje, tru, overmakt og religiøse institusjonar enn det er no. No er det ein del av språket. Eg bannar sjeldan, og aldri høgt når nokon høyrer på (haha).Det hender eg bannar lågt for meg sjølv når eg slår meg eller klemmer fingeren i døra eller er sint (og det er eg 100% sikker på at mange (andre?) fromme folk også gjer.) Det er mest i skjul, med andre ord. Eg vil likevel ikkje dra det så langt at eg er ein skap-bannar. Eg bannar kanskje max 50 gonger pr år, og eg gjer det altså i skjul (men er det i grunnen ein relevant, teologisk unnskyldning at eg gjer det i skjul? Kanskje heller tvert om, det gjer meg til eit endå dårlegare, dobbeltmoralsk menneske?). Det er jo som kjent betre med dobbeltmoral enn ingen moral. Og her er vi jo igjen inne på noko interessant. For har banning med moral å gjera?

Eg synest framleis at ein skal akseptera folk sine grenser for språkbruk. Det går an å la vera å banna dersom ein veit at det vil verka støytande på andre. Men er det direkte ukristeleg å banna? Kan ein vera kristen og banna, for å venda tilbake til utgangspunktet? Det er jo ikkje min jobb å vurdera dette (sjølv om enkelte i kristne miljø eg kjenner til, syntest å ha det som si hovudoppgåve å fortelja om rett og gale innanfor ganske små og konkrete segment i livet, t.d. at bassgitar var synd, trommer var djevelens verk, Dynastiet var synd eller at diskoteket på ungdomshuset var syndens bule). Men om ein ser det frå eit litt overordna perspektiv, er det enkelt å svara ja på dette: Sjølvsagt går det an å vera kristen og banna. Eller for å seia det på ein måte som ivaretar nokon av dei synspunkta eg har komme med, språkleg sett, som talar mot banning: sjølvsagt går det an å vera kristen om ein likevel bannar. Det er ei nyansering. Den tillet meg å oppfordra folk til å føra eit så danna språk som mogleg (eg er jo trassa alt gamal norsklærar med sans for god språkføring), samtidig som eit ukvemsord i einerom ikkje nødvendigvis gjer deg til ein dårleg kristen. Vi er jo i grunnen alle dårlege kristne, det er jo nettopp, blant anna, derfor vi synest vi treng Gud i livet vårt: Nåde, oppreisning, nye sjansar. Uansett kor gale det er! Det har gått opp for meg dei siste åra at eg har bakgrunn frå samanhengar der mange (mannlege, alltid mannlege) stemmer har talt strengt om mykje; om moral, om fromhet, om grenser. Også om glede, enkel tru og frelsesvisshet, for all del. Men når eg ser tilbake på det no, ser eg at det i mange samanhengar var ein unødvendig strenghet over ein del bedehuset. (Men også mykje glede; eg har aldri ledd så mykje og hatt det så kjekt som på kortur eller på leir i Indremisjonssamskipnaden eller på ungdomsklubb i bedehuskjellaren med glasflaske-cola, peanøter og pizza – ein fest av ei ungdomstid!) Men i enkelte samanhengar var det altså ein slags indre justis som var styrt av menneske meir enn av Gud (trur eg), og som eg tur var basert på frykt. Dette var nok meir utbreidd i foreldregenerasjonen, men eg ante det jo i måten det blei snakka om ting i ulike samanehengar. Overskrifta på dette er ufrihet. Det er faktisk ganske frigjerande av og til å tenka at det ikkje er så nøye med alt dette strenge!

Apropos frykt. I podcasten «Ottesen og generalen» var Oslo biskop Kari Veiteberg nyleg  gjest. Her blei det snakk om begrep som eg er godt kjent med frå bedehuset, nemleg «dei unådde». Eit begrep som blei problematisert i podcasten. Biskopen konfronterte dei to programleiarane frå Misjonssambandet med at ein del av tradisjonen dei står i, nettopp spelar på mykje frykt (i følge biskopen). Det kan vera frykt for det som er annleis, frykt for å bli avslørt av eit strengt fellesskap, frykt for at ein sjølv eller andre skal havna i helvetet, og ei forståing av å vera innanfor og utanfor, vera nådd og unådd. Eg forstår kva ho meiner. På bedehuset song vi songar som «Vær forsiktig lille øye hva du ser/for vår Gud i himlen ser alt som her på jorden skjer» osv. (Eg synest for øvrig det var ganske fin melodi på den songen, og det var først i seinare tid eg reflekterte over det hasardiøse innhaldet). Vi var redd for dommen, redd for å trø feil, redd for å bli straffa av Gud. Eg synest det var flott at biskopen trekte fram engelens ord; «Ver ikkje redde». Eg trur mange i svært mange kristne miljø har kjent på mykje frykt; frykt for straff frå Gud eller familien, for straff for å synda, straff for å ha gjort feil. Dei siste åra har eg undra meg stadig meir over den voldsomme strengheten når det kom til livsførsel. Kva var vi redde for på bedehuset, eigentleg? Oss sjølve? Kva naboen ville seia? Gud? All ufriheten er ein usunn kristendom.

Og det er nettopp det eg vil til bunns i med dette innlegget. For det handlar om det store og det vesle, det sentrale og det perifere, om makt og fridom. Og så handlar det om at Gud alltid er større (Deus semper major). Gud er større enn våre ord og våre grenser, vår makt og våre dommar. Å vera kristen er ikkje å gå seg bort i moral, i kven som er innanfor og kven som er utanfor. Det handlar ikkje om å vera moralens vaktar eller vera dommar over andres liv. For om ein innehar den makta det er å vera forstandar, forkynnar eller prest for den del, så kan ein fort bli hard mot andre, samstundes som ein jo ganske garantert ikkje klarer å leva plettfritt sjølv. For ingen klarer jo det. Dermed er det duka for ei real, moralsk krasjlanding. Eit godt liv er eit ope liv, eit liv i dåpens nåde og i kjærleik og frihet! Eit godt liv er å visa «fasthet i det sentrale, frihet i det perifere og kjærlighet i alt», som Augustin sa. Derfor er dette temaet og denne bloggen uviktig. Men likevel viktig for meg å setja ord på. Og eg trur andre har tenkt på det samme.

Eg kjenner på ei viss spenning i fleire retningar når eg publiserer dette innlegget; at folk som ikkje går i kyrkja, skal tenka at eg er 100% crazy med mine erfaringar og synstpunkt, og at eg skal tapa ansikt som den rause og hyggelege og folkelege presten eg håpar å vera og liker å tru at eg er. At folk skal få innblikk i ein verden dei ikkje visste at eksisterte. Og at folk som går i kyrkja, skal tenka; for ein umoralsk prest som tillet seg enkelte ukvemsord når vesletåa dunkar i kjøkkenstolen for andre gong på ei veke eller når ei ryggar inn i ein bil eller ramlar på isen. Rekk opp hånda du som aldri har sagt eit einaste skeivt ukvemsord! Og kjør debatt!

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google photo

Du kommenterer no med Google-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s