Dette innlegget er både lett og vanskeleg å skriva. Lett fordi det ligg meg på hjartet å få sagt det eg skal seia, vanskeleg fordi det er så forstemmande, det eg skal skriva om. Og først av alt: Eg står godt i dette, kjenner meg ikkje krenka. Baksida ved å setja ord på eigne røynsler, er at ein stiller seg spørsmålet om det er stort nok til å seia noko om, eller om ein sit att som lettkrenka kvinneleg sokneprest. Men om ein aldri seier frå, skjer det heller aldri endring.
Det er kvinnedagen 8. mars. Den dagen trengst enno. Aller mest trengst den fordi vi som har ei stemme, som lever i eit fritt land og som har ressursar til å kjempa og seia frå, skal velja side med dei som ikkje har det. Det lyder eit rop frå mange stemmelause kvinner i verda som ingen høyrer og ingen bryr seg om. Det handlar om dei store kampane, om liv, død, menneskerettar og livsvilkår, urettferd og mishandling, utnytting og menneskehandel. Kvar einaste dag ser vi det, både her i vårt eige land og i heile resten av verda. Kvinneundertrykkinga lever i beste velgåande. Difor er eg medlem i Norsk Kvinnesaksforening. Det er vel anvendte 300 kroner i året for at nokon dedikerte menneske kjempar systematisk og målretta for kvinners rett til eigne val og eit fritt liv. Og den årlege fakturaen ei påminning om at kampen held fram.
Så er det dei små kampane, dei som ikkje gjeld liv og død. Men små kampar skal også kjempast. Og eg er ikkje ein gong sikker på om dei er så små. Og om dei er små, så framstår dei likevel som ein del av eit system. No skal eg fortelja om mine erfaringar som prest, som skribent, salmeforfattar og ei heilt vanleg kristen dame. Det er ikkje dramatiske erfaringar, men viktige nok til å løfta fram i høve kvinnedagen.
Då eg begynte å skriva andaktar i avisa Vårt Land, blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle læra meg å skriva andaktar i Vårt Land. Då eg var prestevikar, blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle læra meg å lysa velsigninga på beste måte. Då eg begynte å skriva salmar, blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle gi meg tips om korleis eg skulle skriva salmar. Mannlege prestar har også henvendt seg til meg og foreslått at eg skal kutta ut krevjande bibeltekstar i gudstenesta. Og for ikkje lenge sidan blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle forklara meg at eg måtte varma opp stemma mi før kvar gudsteneste, og at eg burde gå til songpedagog. Eg blei provosert, av fleire grunnar. Han kjente meg ikkje, og han veit ikkje at eg kvar gong eg skal på jobb, varmar opp stemma systematisk, i bilen, i sakristiet, på veg til gudsteneste og gravferd. I tillegg til å førebu preika eller det eg skal seia, er dette mellom dei viktigaste førebuingane mine. Denne søndagen klarte eg å seia frå til vedkomande på direkten. Eg forklarte at stemma mi har vore dårleg lenge, at eg er i ein prosess med å finna ut av det, og at eg skulle til legen på måndagen og sjekka lungene. Då sa vedkomande at han kanskje ikkje burde kommentert på det. «Nei, det burde du ikkje», svarte eg. Heldigvis. Vi fekk ein god dialog i etterkant. Men det var fordi eg sa ifrå. I all hovudsak gjeld dette prestar som ikkje er i fast stilling som prest lenger, men som er pensjonerte – men likevel periodevis i teneste. I mitt gode kollegafellesskap av prestar som er i fast jobb i prostiet, har eg berre gode erfaringar.
Eg er kronisk kritisk til meg sjølv i jobbsamanheng, på ein god måte. Eg er brutal på å ønska tilbakemelding på absolutt alt, og eg allierer meg gjerne med folk i kyrkjebenkane som skal gi meg tilbakemelding. Men tilbakemelding frå menneske eg ikkje har bedt om tilbakemelding frå, det vil eg helst sleppa. Mi påminning til mannlege, eldre prestar i dag, i høve kvinnedagen, det er: Om du har behov for å gi ubeden tilbamelding, tenk deg om ein gong til. Det er ikkje sikkert du er Guds gåve til ein kvar anledning.
Eg er aldri redd når det er andre prestar i gudstenesta, tvert imot, eg synest det er fint. Generelt er eg veldig lite redd menneske, anten dei er prestar eller heilt vanlege folk. Eg er tvert om særdeles glad i menneske. Eg veit eg er ein god prest, ein god predikant og ein god liturg, når stemma er god. Eg trur heller ikkje eg utstråler at eg i utgangspunktet treng hjelp, og eg meiner at eg klarer meg godt. Eg synest at mannlege, eldre kollegaer skal stilla seg følgjande spørsmål: «Er dette noko eg også ville gjort andsynes ein mannleg kollega på min eigen alder?» Eg trur, diverre og heldigvis, at svaret er nei.
Det er ingen grunn til å tru at eg er den einaste som har desse erfaringane. Og sannsynlegvis er det ganske få prestar som er slik. Men nokon er slik, og det vil eg gjerne påpeika, i høve kvinnedagen – og alle andre dagar. Og så vil eg også seia at det går an å ha god relasjon sjølv om ting har blitt sagt og gjort. Eg vil gjerne det. Men då må ein våga å ta oppgjeret også.
Det går mot vår og lysare tider. Lat vårens bønn for kvinnekampen, alle dei store og alle dei små kampane, vera Elias Blix’ ord:
«Du vår med ljose dagar, med lengting, liv og song
du spår at Gud oss lagar ein betre vår ein gong,
då me med vigsla tunge, med kjærleik heil og klår
alt utan brest og sprunge skal lova Herren vår.»
Eg gleder meg til stemma mi ikkje skal «bresta» meir eller sprekka meir. Men aller mest gleder eg meg til at stemmene til all verdas kvinner skal lyda høgt og klart, vakkert og fritt, i kyrkja og i verda.
God 8. mars!
Kirkebloggen 