Eit heilt vanleg, uvanleg liv

Min morfar Albert Raknes i sin ungdom. Eg har arva hans poetiske evner, men definitivt ikkje hans fysikk!

Lindmo, NRK, 15. februar 2019: «Dette er jo eit heilt alminneleg liv (om mora sitt liv). Men så er det jo ikkje det. Men vi trur det fordi det er så nært. Og det vanskelegaste i verda er å sjå det som er nærast. Det går særlig ut over foreldre, trur eg. Fordi ein trur jo at dei har vore rundt deg heile tida. Ein gløymer at dei har hatt eit liv.» Linda Eide

I dag veit eg ikkje heilt kor eg skal begynna! Eg har så mykje artig og fint på hjartet. Det skal handla om liv. Mitt liv, men kanskje mest om andres liv. Men så er det jo slik at andres liv også påverkar mitt liv – ja, eg er jo eit resultat av andres liv. Orda som Linda Eide sa på Lindmo på fredag, var så fine, og eg tenker dei er heilt sanne. Dei passar i alle fall så godt saman med det eg sjølv erfarte denne helga!

I går fylte eg 45. Til bursdagen fekk eg ei veldig spesiell bok av mor mi. Det var ei bok med masse bilete samla saman til ei bok, av tanta mi, Åse. Dei hadde funne ei konfekt-øskje med masse ukjente bilete i! Tenk for ein skatt! Det var utruleg artig å sjå bilete av mor, besteforeldre, oldeforeldre og tippoldeforeldre. Sjå bilete av mormor, som no er død, då ho var ei lita jente på fire år. Sjå bilete av tanter og onklar i fotoboksar på 60-talet, og tannlause tippoldemødre frå 1799.

Då eg såg alle desse gamle bileta, nokon av dei skikkeleg gamle, slo deg meg: Vi lever alle vanlege, uvanlege liv! Når vi har bilete der vi kan sjå tilbake på andres liv, blir vi oppmerksomme på at andres liv er som vårt – det inneheld draumar for framtida, det inneheld glede, sorg, festdagar og kvardagar, ungdomstid, kjærastar, avskjeder og møte. Alt blei så levande for meg då eg såg desse bileta, og eg måtte justera inntrykket mitt og tenka nytt om nokon av dei eg såg på bileta, akkurat slik Linda Eide sa det på Lindmo. Det var så fint! Eg blei audmjuk og tenkte; her er eit liv, akkurat som mitt! Vanleg og uvanleg. Her er det kjærleik, smil, usikkerhet, kaos, levd liv! Nokon var predikantar i indremisjonen, nokon fiskarar, nokon bønder, nokon mekanikarar, nokon lærarar, nokon misjonærar. Vanlege, uvanlege liv.

Som menneske er vi fletta inn i andres liv. I kyrkja i dag, på såmannssøndagen handla det også om dette. Om forholdet vårt til andre, ansvaret vårt for kvarandre, om slekt som følgjer slekt. Dei vakre orda frå Mosebøkene lyste over denne søndagen:

«Disse ordene som jeg pålegger deg i dag, skal du bevare i ditt hjerte. Du skal gjenta dem for dine barn og snakke om dem når du sitter i ditt hus og når du går på veien, når du legger deg og når du står opp. Du skal binde dem om hånden som et tegn og ha dem på pannen som et merke. Du skal skrive dem på dørstolpene i huset ditt og på portene dine.» 5. Mos 1, 6-9

Mine forfedre, mine besteforeldre og foreldre har alle sin del i den personen eg har blitt, både fysisk og mentalt. Dei har gitt meg ein arv, og heldigvis er det noko som både dei og eg har halde fast på – og som også eg vil gi vidare til mine barn. Dei har gjentatt dei viktigaste orda for meg, om at eg er skapt, oppreist og elska av Gud.

Det var rart at eg fekk den boka i går. Det er mi tante Åse, som eg sa, som har redigert boka. Eg visste ikkje om denne boka før i går. Eg har ikkje for vane å fortelja om slekta mi i preikene mine. Men på tirsdag bestemte eg meg for å nevna nettopp mi kjære tante Åse i preika mi i dag, fordi det var ho som bar meg til dåpen, 21. april 1974. Og det var der alt begynte. Såmannssøndagen minner meg også om at nokon har sådd Ordet i min åker, at nokon har gitt meg næring, at nokon og noko har bore meg, at noko har vakse fram av det, og at dette har gitt og gir meg mot og frimod til å vera den eg er. Takk, alle!

«En bønn er gjemt i hjerteslagets rytme…»

 

20190207_112126

Vi har ulike erfaringar, meiningar og synspunkt på ein del ting utfrå kor vi høyrer heime i kyrkje- eller bedehuslandskapet. Den siste tida har eg tenkt ein god del på det. Og, ikkje minst, vi tar med oss våre erfaringar, vår forståing og våre preferansar når vi skal tolka og analysera den tida vi lever i, og andres måte å leva på.

Ofte er det slik at det som pregar oss aller mest, er dei erfaringane og tradisjonane vi har med oss frå eigen barndom, frå vår eigen historie. Det har eg merka også som prest, både hjå meg sjølv og hjå andre. Utfrå vår bakgrunn tolkar vi det vi opplever i notida. Det gir meg ofte litt å bryna meg på. Det er fint. Eg møter av og til meg sjølv i døra. «Går det an å tenka slik»? «Går det an å meina det»? «Går det an å formulera seg slik?» Eg er oppvaksen på ganske lågkyrkjeleg vestland, med både kyrkje- og bedehusbesøk stort sett kvar veke. Så opplever eg i 2019 at det, naturleg nok, er stor forskjell på korleis kyrkja er og fungerer der eg er no, og der eg vaks opp. Det er sjølvsagt på grunn av forskjell i tid, men også på grunn av kultur, tidsånden, geografi, folkeferd, lynne osv. Det har gitt meg ein god del å tenka på.

Ofte krasjar det. Og det kan vera sunt, for min eigen del. Men det kan også vera trist, fordi eg synest det krasjar så ofte. I debattar, i samtalar, i praksisar, i kvardagen, mellom kyrkjesamfunn. Eg synest det er trist at vi ikkje kan akseptera kvarandre meir på tvers, finna meir glede i evangeliet, peika saman på det som er sentrum i trua vår, på kryss og tvers av det som skil oss. Og det handlar blant anna om korleis vi snakkar om kvarandre. Kva vi trur om kvarandre.

«En bønn er gjemt i hjerteslagets rytme». Sitatet er henta frå ein av salmane til Svein Ellingsen. Eg tenker at det kan vera eit utgangspunkt for å tenka stort om det å vera Guds barn i 2019. Ellingsen trekker ofte linjer frå dåp til død, og dermed set han alle døypte inn i ein relasjon til Gud. Og det er så viktig og fint! Nådens hvelving er stor og romslig.

Vi eier del i Kristus-livets rikdom!
Å, hvilken grunn til uopphørlig lovsang!
Vi skal få leve under Nådens hvelving
fra dåpens daggry til vår siste time!

Mange meiner mykje, også om Den norske kirke. Det interessante er at mange av dei som meiner noko om Den norske kirke, ikkje er her så mykje, ikkje møter dei enkeltmenneska eg møter, ikkje høyrer dei historiane om levd liv som eg høyrer. Eg møter konfirmanten i ein individuell samtale. Han fortel meg om eit krevande liv, om ting som aldri tar slutt og aldri blir betre. Om utenforskap. Om tøffe forhold heime. Fast i blikket. Klar i talen. Og heilt klar på at kyrkjeleg konfirmasjon er naturleg. Kanskje går han berre dei åtte gongane han skal, i kyrkja. Men det er utruleg fint at det er 50 konfirmantar som går åtte gongar i kyrkja i vår menighet i 2019, i den mest sårbare, tøffe og intense perioden i livet. Eg møter den pårørande som har dårlege erfaringar med kristenliv frå eigen familie. Som gruer seg for å komma i kyrkja på grunn av dårlege minne. Men som så gjerne vil at vi skal ha «Det er makt i de foldede hender», fordi den song alltid bestemor. Og eg møter kvinna som alltid må i kyrkja og tenna lys. Berre det. Ikkje noko meir. Men noko djupt personleg likevel. Eit rom å komma inn i som tilbyr noko anna. Noko større. Noko stort nok.

Kjære deg som meiner mykje om andre menneske: Ingen er berre det du ser. Ingen er berre det du høyrer. Og ingen er i alle fall berre det du trur. Legg derfor bort fordømmelse og mistenkeleggjering og gled deg over dei som er i kyrkja, dei som kanskje lever livet sitt litt annleis enn du gjer. Som kanskje praktiserer trua si annleis enn det du ville gjort. Det ligg kanskje gøymt ei bønn «i hjerteslagets rytme» også der. Det er det berre Gud som veit.

Livets lavterskeltilbud

20190202_112205-3

Overskrifta er henta frå førre A-magasin der Christine Koht kallar det å gå for nettopp dette: Livets lavterskeltilbud. Eg kunne ikkje sagt det betre sjølv. Å gå er ei gåve. Det er gratis, sunt og du får mengdevis av frisk luft på kjøpet. Og det er ein super måte å bli sprek på, spesielt for deg som treng å komma i gang. Gleda ved å gå er fantastisk, gevinsten enorm, både psykisk og fysisk.

 

Den danske filosofen Søren Kierkegaard seier det sånn: «Tap for all del ikke lysten til å gå: jeg går meg til det daglige velbefinnende hver dag og går fra enhver sykdom; jeg har gått meg til mine beste tanker og jeg kjenner ingen tanke så tung at man ikke kan gå fra den

 

Når eg er ute og går, lar eg både mobil (om eg ikkje må ha han med) og klokke ligga heime. Ingen musikk på øyret. Berre meg sjølv og mine eigne tankar. Det kvernar på. Nokon går eg frå, nokon veks og blir større. Dei får eg glede av seinare. Det kan vera ei preik, det kan vera noko eg skal skriva, eit møte eg skal bidra med noko på. Ein får gjort mykje når ein går! Det er rett og slett god mentalhygiene, og eg tenker som Kierkegaard: «…ingen tanke så tung at man ikke kan gå fra den»! Tidleg på morgonen eller seint på kvelden, ei ledig ettermiddagsstund eller midt på dagen på ein søndag. Ein tur er aldri feil. Eg har aldri angra på ein tur! Tur er rett og slett kortreist lykke. Alt ligg klart, rett utanfor døra! Naturen ventar på oss.

 

Eg liker lavterskeltilbud. Det er litt det samme i kyrkja. Den står der. Det kostar ingenting for deg å vera der, du får nydeleg musikk, fint fellesskap, god forkynning og gratis kaffi og kake! Både kyrkja og naturen seier til deg: Kom, for alt er gjort ferdig. Det er berre å gå. Inn i kyrkja, ut i naturen! Gud lar seg finna begge stader. God tur!

Kor hadde vi det frå?

terje vigen

Eg blir stadig forundra over menneskers bereevne. Det er så mykje kraft i det å vera menneske, krefter som ligg i oss, og som får oss til å makta å gå gjennom det som livet byr på. Dei færraste av oss går fri frå prøvingane i livet. Nokon får meir enn andre. Eg høyrer så mange historier om liv som har vore vanskelige, krevande, situasjonar der menneske har gått inn og nesten ofra sitt eige liv for eit søsken som trong oppfølging, ei mor som var sjuk, eit barn som krevde alt. Vi berre gjer det. Kanskje har vi ikkje noko val. Likevel er det noko djupt rørande med dette. Og ikkje nok med det. Mange endar opp med å seia «eg synest vi har vore heldige», eller «vi har hatt eit godt liv, alt i alt». Ein blir audmjuk i møte med slike menneske, og lurer sjølv på korleis ein ville handtert ein tilsvarande motgang. Kolbein Falkeid har sett ord på nettopp denne sida ved å vera menneske:

Men hvem sa at dagene våre
skulle være gratis?
At de skulle snurre rundt
på lykkehjulet i hjertet vårt
og hver kveld
stoppe på gevinst?
Hvem sa det?
Hvor hadde vi dét fra?

Hvem sa at livet vårt
skulle være lett å bygge ferdig?
At mursteinene var firkantede ballonger
som føk på plass av seg selv?
Hvem sa det?
Hvor hadde vi dét fra?

Der var piller for alt: nerver,
vedvarende hoste og anemi.
Men hvem sa at snarveiene
støtt var kjørbare? At fjellovergangene
aldri snødde til? Og at nettopp vi
skulle slippe å stå fast i tunnelen?
Ja, hvem sa det?
Hvor i all verden hadde vi dét fra?

 

Vi lever i ei tid (det har mennesket kanskje alltid gjort) der krava og forventningane er så høge. Både til det vi skal klara sjølve, og det vi trur andre meiner vi skal klara. Alt skal vera så bra, så perfekt, så gjennomført. Men kven har eigentleg sagt at det skal vera det? Kven har sagt at det skal gå an å få til det? Det er ikkje alltid et finst ein snarvei til eit betre liv, ein snarvei til ein slankare kropp eller ein snarvei ut av sjukdom, ein bakvei så vi kjem lettare til det gode. Vi kan ikkje alltid gå rundt, av og til må vi gå gjennom. Og ganske ofte blir vi utsett for ting vi ikkje kan ha kontroll over. «Livet skjer», var det ei kvinne som sa til meg, som hadde mista mor si og som i tillegg hadde mange andre utfordringar. Det synest eg var godt sagt.

Vi kjem heilt sikkert ut på andre sida som menneske med nye erfaringar, kanskje nokon erfaringar vi ikkje ville vore utan. Møtet med det krevande lærer oss noko om kva som er viktig, og kva som er mindre viktig. Og eg trur at om vi faktisk klarer å gå gjennom livet med seinka skuldre på det at alt skal vera perfekt, så blir livet betre. Ei viktig erkjenning er jo også at vi ikkje er beskytta mot det som skjer i livet, uansett kor mykje vi jobbar for det sjølv. Den finske diktaren Eeva Kilpi seier det så fint:

Vi har inget skydd mot kärleken,
inget skydd mot livet,
inget skydd mot döden,
inget skydd.
Så skyddslösa är vi.
Det ligger nästan något storslaget i det.

Og for min eigen del kjenner eg også at den kristne trua hjelper meg til å forstå at eg ikkje lever i ei perfekt verd. Ja, kor i all verda hadde vi eigentleg det i frå, at vi gjer det? Erkjenninga av at vi i denne verda ser i spegel og i gåter, at vi lever i det uperfekte, hjelper meg å leva med smerten eg sjølv opplever, og den eg ser at andre opplever. Ting kan skje. Alt kan skje. Ofte går det bra. Men ikkje alltid. Av og til må vi gjennom ting, av og til slår idyllen sprekker. Men – «there is a crack in everything, that’s how the light gets in.» God mandag!

«Hvem vil gå?»

Fellesskap

«Hvem skal jeg sende, hvem vil gå?» song vi på åttitalet i songen «Jesus, her er jeg, send meg». Eg begynte å tenka på denne setninga i går, ikkje veit eg korleis eg kom på akkurat den setninga, men ho datt no ned i meg, eller kanskje eg heller skal seia «ho kom til meg»? Eg er jo trass alt oppvaksen på bedehuset. Utgangspunktet for at denne strofa dukka opp, var nokre tankar om gudstenesta, om familiært menighetsliv, om ein kan kallla det det, og om kva som kjem til å skje med gudstenesta i framtida.

Mange er bekymra for gudstenestas framtid. Det er kanskje grunn til det, kanskje ikkje. Ei viss rekruttering vil det alltid vera blant menneske som når ein bestemt alder, trur eg, som vil sjå verdien av det som skjer kl. 11 på ein søndag, år etter år, søndag etter søndag. Og som kanskje er ferdige med småbarnsperioden. Gode rutiner er ei gåve til truslivet. Det som eg synest er meir interessant enn å bekymra seg for gudstenestebesøket, er å analysera mi – og min generasjon – si tilnærming til gudsteneste og menighetsliv. Dette er ingen fullstendig analyse av dagens situasjon, men nokre strøtankar om temaet basert på eiga erfaring og eigne tankar.

Eg vaks nok opp med meir «press» (ikkje nødvendigvis negativt) heimanfrå på det å delta på kristne aktivitetar enn det mine barn gjer, gudstenestebesøk (og møte på bedehuset) inkludert. Eg protesterte nok mindre enn mine ungar gjer – på godt og vondt. Vi kan godt vera oppgitt over at folk ikkje går på gudsteneste, men når sant skal seiast, er det vel mange av oss som har vakse opp i kyrkja, og som for så vidt er glad i gudstenesta, som heller ikkje er «flinke til» å gå i kyrkja, langt mindre å ta med barna våre dit? Vi opplever rett og slett at det ikkje er veldig viktig for oss å gå i kyrkja med barna vore. Det i seg sjølv er jo ganske interessant. Eller, det vil seia, vi tar dei med i kyrkja, men gudstenesta kl. 11 på ein søndag er kanskje ikkje øvst på lista over prioriterte kyrkjelege aktivitetar. Men vi deltar på barnekor, trusopplæringstiltak, klubb, temakveldar, konsertar og konfirmasjonsundervisning og ser for så vidt på oss sjølve som garva kyrkjegjengarar likevel. Det er fint!

Det er ikkje tvil om at gudstenestelivet er i endring. Det tåler vi. Når eg tenker på korleis bedehuslivet har endra seg berre frå eg var barn og til i dag, er det ei enorm endring. Det er kanskje trist, og vi kan godt synast at det er vemodig. Men verda går vidare i kontinuerlig endring, og det er jo vi som er her, som er med på å forma den endringa. Den skjer jo ikkje uavhengig av oss som til ei kvar tid befolkar denne jorda. Kanskje har nedgangen vi snakkar om i kyrkja, meir å gjera med liva vi lever, enn «kor kristne» vi er? Kanskje passar det oss betre i enkelte periodar med trusopplæringstiltak som varer ei helg, i staden for ein fast aktivitet kvar onsdag? Eg er nemleg ikkje i tvil om at kyrkja betyr noko for oss som er vaksne og foreldre i dag. Men eg lever eit anna liv enn mine foreldre gjorde på sytti- og åttitalet, eg oppdrar barna mine annleis, eg har eit anna yrkesliv og ei anna fritid. Og før mi tid var det jo endå mindre snakk om ikkje å følgja med foreldra på gudsteneste eller møte i bedehuset. Litt av poenget mitt er at vi jo også ønsker barn som får velja sjølv, som tek stilling sjølv, og som ikkje blir tvinga til religiøse praksisar. Men det er klart at dei valmuligheitene som vi gir barna være, gjer noko med rutine og fortrolighet, med kristenliv og kristen praksis. Eg blei ikkje tvinga til å vera med, men vi protesterte nok mindre generelt på det som kom frå vaksnes munn, enn det mine barn gjer i dag. På godt og vondt, mest på godt, er mi erfaring. Eg hadde for øvrig ein strålande, god oppvekst, om nokon skulle vera i tvil. Den hadde i all hovudsak stått seg godt etter dagens målestokk, også.

Eg trur det, nettopp på grunn av det eg skriv her, er viktig at når barna er i kyrkja, enten det er på trusopplæringstiltak, kor eller konfirmantundervisning, så er vi tydelige med kva vi tilbyr; gjerne ei liturgisk avslutning med bønn og lystenning, ein fast salme eller ei anna form for ritual. For det vi vil, er jo at trua skal vera ein reiskap som barna våre kan ha glede og nytte av – ikkje noko som er dytta på frå foreldre. Det finst ulike måtar å tilnærma seg religion på – med tanke eller kropp (Det eine utelukkar ikkje det andre). Det siste trur eg har vore undervurdert eller underkommunisert som verdi. For kva er det å læra seg å tru? Det er å gjera tru; tenna lys, be, synga… Det handlar om å finna ut at dette er noko eg ikkje kan leva utan, fordi handlingane eg gjer, gir livsmeining. Det kan både ha verdi og ikkje-verdi å ha blitt tvinga med i kyrkje eller bedehus som barn. Den gode frivilligheten hjå dei som møter opp, enten det er til gudsteneste eller konfirmasjonsundervisning, kan vera med på å skapa rom for endå betre fellesskap og vera med på å skapa endå større rom for eit fortruleg og godt forhold til tru og religion for dei som er der. Fordi dei som er er der, har valt å vera der. Vi har sjølvsagt eit ansvar og ein mulighet for å styra barnas aktiviteter, og det å av og til å bli tvinga med på ting ein ikkje vil, har ingen vondt av innimellom. Det gjeld vel både skiturar og gudstenester. Men vi gir nok meir rom for val no enn før, vi tar barna med på råd, i større grad. Dessutan var det mindre å velja mellom før – og det er kanskje også ein vesentleg faktor når vi skal sjå på dagens familiar og deira aktivitetsnivå og forhold til lokalmenigheten.

«Hvem skal jeg sende? Hvem vil gå?» Mange vil framleis gå. Mange vil møtast – i hovudsak kanskje på andre tidspunkt enn kl. 11 på ein søndag. Det er kanskje litt dumt, men også veldig fint. For der to eller tre er samla, der er Jesus midt i blant oss, som skrive står. Og så vidt eg hugsar, fylgde det inga tidsavgrensing med denne lovnaden. Så anten klokka er 11 på ein søndag eller 18 på ein onsdag, lar Gud seg møta i kyrkja og i fellesskapet. Velkommen!

 

For nyanseringa sin del: eg er glad for at eg i så stor grad blei trekt med i kyrkje og bedehus, og ideelt sett kunne eg tenka meg å vera endå flinkare til det sjølv med eigne barn. Men verda er, som sagt, i endring, og vi må prøva å halda fast både det, og at vi faktisk utøver religion på andre måtar enn før, både i heimen og i sosiale samanhengar. Leirarbeid er jo til dømes ein strålande måte å utsetta barna for sunn, religiøs praksis (det er jo ikkje noko nytt fenomen). Det er ei vanleg gudsteneste også – så sant vi kjem oss av gårde. Målet er altså ikkje å snakka ned gudstenesta, men heller å analysera litt enkelt korleis måten vi lever liva våre, korleis vi oppdrar og prioriterer, påverkar besøkstalet på gudstenesta kl. 11 på søndagar. Det er også viktig for den eldre garde, eller alle dei av oss som «veit korleis det pleidde å vera» å erkjenna dette, slik at småbarnsfamiliane som kjem i kyrkja, ikkje blir møtt med «før var det så og så mange i tensing», «på åttitallet var vi 95 barn på søndagsskolen» osv. Det er ikkje god rekrutterings- og ivaretakingsfilosofi. Nostalgiens byrde får vi bera, vi som kjenner den. Ta imot barn og dagens unge foreldre med eit ope sinn, ikkje med sorg over korleis det var før. For det var mykje som var annleis før. Og det er mykje som er fint no.

 

Å bli møtt av evangeliet. – Til deg som ikkje heilt veit

Brustein

Vi er litt filterlause i desember. Følelser, tonar, musikk, ord – alt smyg seg liksom innunder huda. Vi tar lettare imot. Vi opnar opp. Kva er det vi møter i desember? Og kvifor treng vi dette?

Vi går ikkje alltid rundt og tenker at vi treng det. Vi oppsøker det ikkje alltid. Men vi blir møtt av det! Det meste som blir formidla til oss i jula, handlar enten om Jesusbarnet eller om oss sjølve. Det handlar om juleevangeliet, eller det handlar om tema som berører oss – livet vårt, barna våre, barndommen vår, erfaringane våre. Det er jo derfor vi blir berørt. Når vi går inn i eit kyrkjerom på ein konsert eller på ei gudsteneste, er det eit møte med oss sjølve, og også eit møte med Gud. Vi møter oss sjølve, men vi blir møtt av evangeliet. Eg trur vi treng å bli møtt av evangeliet i 2018 fordi det fortel oss noko inn i våre krevande liv. Det fortel om ein frihet for sjel og sinn og at det beste livet leves i fellesskap med andre.

Men det er ikkje berre i kyrkja vi kan bli møtt eller berørt. Her om dagen såg eg ein snutt på Facebook frå programmet Senkveld, det var ei julehelsing får programleiarane. Dei hadde fått Odd Nordstoga og Frida Ånnevik og Det norske kammerorkester til å framføra «Det hev ei rose sprunge» på Stortinget T-banestasjon. Der, på ein vanleg kvardag, kryssa menneskets liv og evangeliet kvarandre. Det var så utruleg vakkert, og eg tenkte: Det er her jula høyrer heime. Dette er jul, og dette er evangeliet. Jula er ikkje nyvaska hus og idyll som kan kjennast anstrengt. Jula er å bli minna om at midt i vårt liv, midt i vår kvardag, kjem Gud til oss. «No er det fødd ein frelsar, og natti vart til dag». Profeten Jesajas ord møter menneske på Stortinget T-banestasjon. Det er evangeliet på sitt vakraste og mest riktige!

Til deg som ikkje heilt veit: Når du kjenner det gode, når du blir bevega, når tonane smyg seg inn – då er det kanskje evangeliet som møter deg. Kanskje er det nåden; alt det du treng. Kanskje er det din eigen lengsel. Vi treng alle å bli møtt – med kjærleik, utan krav. Kanskje er det det som berører oss mest; å kjenna at vi er elska. Kanskje det er derfor jula er så viktig og sterk for oss. Fordi bak alt det nokon prøver å formidla til oss om våre behov, om alt vi treng, alt vi må kjøpa, alt vi må ordna: så kan vi kjenna oss sett. Det har komme eit lys i mørkret. Det lyset er Gud. Det vesle barnet i stallen. Frigjeraren. Han som ser oss! Gud har komme til jorda. Til oss alle. Også til deg.

Ja til feil frekvens!

Byen

For nokre veker sidan skreiv Per Anders Nordengen innlegget «På feil frekvens» på verdidebatt.no. Innlegget blei også trykt i avisa Vårt Land. Der skriv han at bibeltekstane som blir brukt i kyrkja i adventstida, ikkje kommuniserer med det moduset folk er i, i desember. Ja, skal tru om han har rett? Innlegget kan du lesa her: http://www.verdidebatt.no/innlegg/11747810-pa-feil-frekvens

Sjølv får eg lyst å ropa: «Per, du lyg». For så klart skal vi snakka om det som er krevande i adventstida. Desember er i grunnen den månaden kyrkja bør vera på ein annan frekvens enn resten av Norge. For kva om det er samfunnet elles som er på feil frekvens, og ikkje kyrkja? Kva om det er butikkjedene som er på feil frekvens? Kjøpesentra? Folk flest? Ein av tekstane i advent er om Jesus som reinsar tempelet. Som hiv ut salsboder og som refsar dei som har gjort tempelet til noko anna enn det det er tenkt som; eit hus til bønn har blitt til ei røvarhole, seier Jesus. Det er relevant i folks liv å tenka over kva hjartet vårt er fylt av. Og det er relevant for menneske i 2018 å bli konfrontert med kjøpefesten i desember og kva den gjer med oss. For jula handlar ikkje om presset på å kjøpa så dyre gåver at uhåndterlig kredittgjeld bankar på døra i januar. Vi blir lurt, og vi let oss lura. Sårbare grupper blir utnytta i sitt ønske om å visa kjærleik – gjennom dyre gåver. Det er ei hån mot dei som slit, ikkje å snakka om det som er vanskeleg, i desember! Så derfor: Ja til ein Jesus som refsar dei som utnyttar andre! Også i desember.

For også desember inneheld flest kvardagar, på tross av at vi er midt i julebordsesongen. Kvardagane i desember er sjeldan veldig glossy. Men fine likevel. Livet i sin heilskap er sjeldan veldig glossy. Men fint likevel. Diktaren Jan Magnus Bruheim har sagt følgjande: «Kven skal eg takke for det eg fekk li/så gleda fekk grunn til å røte seg i?» Eg meiner ikkje at vi skal idyllisera lidinga. Likevel får dette sitatet meg til å tenka på noko av det som er fint med desember: Når vi gleder oss over det gode, er det fordi vi veit at livet handlar om både godt og vondt. Når vi tenner lys i desember, gir det meining og dybde til den handlinga at vi har kjent på det som er krevande. Og kven har ikkje det? Vi lyg om livet om vi ikkje snakkar om ein Gud som toler og femner det heile.

I dag var eg på julehandel i Oslo. Det var fint. Kafébesøk med ein god ven, deretter julehandel. Gåver til barna. Gåver til dei eg er glad i. Eg liker julehandel. Men eg misliker at kjøpepresset fører til at menneske handlar over evne. At butikkane lurer oss til å tru at ekte kjærleik ligg i dyre gåver. Noko av det som gjorde meg mest glad i byn i dag, var å sjå alle dei med refleksvestar frå Kirkens Bymisjon. Dei som rydda søppel, som selte =Oslo, dei frivillige ved Frelsesarmeens julegryte. Alle desse menneska minner meg om julebodskapen. Om å gleda andre, om å gi menneske eit verdig liv, om å løfta opp andre, om å gjera verden litt betre, spreia lys i mørkret. Det er det jula handlar om. Men livet handlar om så mykje anna også: om det vi ikkje får til, om vanskelege relasjonar, om liv som går i grus, om ting som ikkje funkar. Det gjeld oss alle, det skjer oss alle. Og ein stad må vi få høyra at slik er livet. Og det får vi ikkje høyra på kjøpesenteret. Og då må vi få det i kyrkja.

Etter julehandelen dumpa eg ned i sofaen og såg på nobelforedraga til dei to fredsprisvinnarane. Livets alvor nok ein gong, sterkare enn eg nokon gong har sett. Grenselaust alvor og grenselaus liding. Og grenselaust håp og mot. Derfor heiar eg på alle som gjennom det dei er og gjer, er motstemmer. Som vågar å stå opp mot urettferda. Som er stemmer for dei sårbare og stemmelause. Som Jesus var det. Gud blei menneske. Det er levd liv det handlar om. Og ein skatt du ikkje får på Sandvika Storsenter: Den aller største gåva; frelsaren som blir fødd inn i vår nød, inn i vår glede, inn i vår sorg, inn i våre vakre og vanskelege liv. Inn i våre hjarte.