Overskrifta er byrjinga på eit eineståande dikt av den amerikanske poeten Emily Dickinson (1830-1886). Du kan lesa det nedst i dette innlegget. Eg har også prøvd meg på ei nynorsk omsetjing. Det har også Halldis Moren Vesaas gjort, og den er kanskje betre. Men eg ville laga mi eiga ut ifrå korleis eg les diktet inn i mi verd og i mi tid.

Dette skriv eg den 22. juli. Vi veit kva denne dagen innehaldt for 15 år sidan. I går fekk vi også gjennom nyhendene informasjon om at roaren Olaf Tufte var død, og ein annan mann i sine beste 50 år som eg var så heldig å møta på ein salmeskriverkstad i 2024, Torbjørn Dyrud, har også gått bort denne veka. Eg blir fylt med sorg, og eg kan også bli fylt med uro og tvil. Det kjennest som ting går i feil retning her i verda. Og det er så mykje som er vondt, og spesielt synest eg er det er vondt at det finst så mykje hat i fri utfalding. Kjensla av det store i at vi sat og rodde for ei veke sidan, er nesten borte. For det hjelper ikkje alltid å ro i ei verd der kommentarfelt og hat veks og nærer kvarandre og verkar å vera langt sterkare enn 100 000 menneske som ror på Karl Johan.

Og eg tenker på min rolle som prest. For eg er sett til å forkynna eit håp inn i galskapen. I verda, til menneske, i alle livets fasar og situasjonar. Og eg kjenner at eg må tru på alt eg seier og formidlar. Difor må eg også våga å gå inn i og kjenna på kva det gjer med meg når unge menneske døyr, når kommentarfelta er fylte av hat, når dei som styrer og leier, ikkje er medvitne det ansvaret og oppdraget dei er gitt.

Eg skal snart på konfirmantleir, og teksten for søndagen på leir, og for gudstenesta der, er Jesus som seier «følg meg». I kristen samanheng er det for tida mange meiningar om kva det inneber. Er det nok å vera døypt? Eller er det på tide med meir radikal etterfølgelse? Er det nok å bli bekrefta som menneske som er elska av Gud, eller må vi også utfordra til eit annleis liv, eit liv i kamp mot verda meir enn eit liv i takt med verda? Denne dagen i dag, den 22. juli 2026, tenker eg at det eg vil seia til mine konfirmantar, først og fremst skal handla om håp. Når Jesus seier «følg meg», er det ein invitasjon til eit grenselaust håp og ein plass å venda seg til når håpet kjennest langt borte. «Dåpens lys forblir når livet slukner» skriv Svein Ellingsen i dåpssalmen sin. Det er ei håpsutsegn. Og det er først og fremst i dette eg lever mitt kristne liv, og det er det eg ønsker for mine konfirmantar: Ikkje eit kristenliv i prestasjon, der fallhøgda blir stor og trua blir ein øvelse i perfeksjon. Men eit liv i håp, der mitt liv blir ein del av ein større samanheng og der det å følgja Jesus betyr at mitt liv blir levd ei ei verd som ikkje er håplaus, fordi vi veit at håpet finst. Ein liten songfugl, ein melodi på morgonkvisten, ei tru på eit liv der vi blir haldne oppe dag for dag, der vi, midt i alt som skjer, faktisk står opp, set foten på golvet og startar ein ny dag. Det er ei ufatteleg kraft vi menneske har i oss. Eg trur den er gitt oss frå ein stad utanfor oss sjølve, og eg trur også den har som mål nettopp å få oss til å halda fram. Håpet er ei påminning om at vi trengst i verda. Og no er vår tid. Det vil eg seia til mine konfirmantar og til deg i dag. Det klarer eg å tru på.

Så håpet finst! Som Dickinson seier og minner oss på, heldigvis, er håpet ein ting med fjør. Eg får assosiasjonar til fuglar. Fuglar med fjør er noko av det lettaste som finst! Og songen utan ord flyttar inn i meg kvar vår og formidlar håp som ikkje noko anna eller nokon andre, kan. Dette indiske ordtaket har fylgt meg i over 30 år: «Troen er den fugl som vet om daggryet, og som derfor synger mens det ennå er mørkt». Trua, på Gud eller på menneske, på framtid eller på fellesskap – det er ei ufatteleg drivkraft! Håpet krev ikkje nødvendigvis noko av oss, men det er plass til det, som ei lita fjør, uansett kor fylt livet vårt er av det vanskelege. Fjøra, melodien, fuglen, håpet finn sin plass på dei underlegaste stader, og aller helst der det trengst aller mest: Andlet til andlet med død, svolt, naud, krig… Det lever! I beste velgåande – og kanskje må vi bli betre til å minna kvarandre om det. Lettheten i håpet er kanskje noko av det finaste. Ikkje at det alltid er lett å håpa, det er ein grunn til at ordet «håplaust» finst. Men likevel; håpet har evne til å invitera seg inn utan å ta for mykje plass, men legg seg som eit mjukt teppe over alt. Det krev ikkje at vi fornektar det vonde. Det krev ikkje at vi seier at alt er bra. Det krev ikkje løgn frå oss. Håpet er som ein gjest som gjer dei rette tinga når ho kjem på vitjing.

Artisten Anne Grete Preus sang følgande i den strålande songen «Hun lærer fuglene å synge»: «Håpet er en båt som alltid bærer, så mye mere verdt enn drømmen selv, straks den blir din, den kjennes slitt. Men håpet lyser sterkere for hver gang det ble ditt». Håpet lyser sterkere for hver gang det ble ditt. Det er håpets styrke. Mi bønn i dag er difor at vi aldri må mista håpet, men kjenna at det er der, som ein lett fugl med varme fjør gjennom livet og dagane.

Emily Dickinson:

“Hope” is the thing with feathers –

That perches in the soul –

And sings the tune without the words –

And never stops – at all –

And sweetest – in the Gale – is heard –

And sore must be the storm –

That could abash the little Bird

That kept so many warm –

I’ve heard it in the chillest land –

And on the strangest Sea –

Yet – never – in Extremity,

It asked a crumb – of me.

…

Mi omsetjing:

Håp er noko skapt av fjør,

som bur i sjela di

men utan ord, ein melodi

som aldri, aldri dør –

I storm og strid du høyrer den,

og i den kalde vind

er tonen klar, og smyg seg inn

og blir din sjelevenn.

Eg høyrde han på stormfull fjord

og på den ville veg.

Men aldri kravde den frå meg

ein smule frå mitt bord.

Eg kan seia at eg forstår at det er vanskeleg å endra eit syn ein er oppvaksen med. Eg kan seia at eg forstår at det tar tid. Eg kan anerkjenna at det er ein følelse av at mykje står på spel.

Men eg vil pirka borti nokon ting. For kva er det som held deg tilbake? Kor finn du grunngjevinga for det du meiner? Kva er kjeldene for usikkerheten din? Er det faktisk Bibelen, eller er det alt du har høyrt på bedehuset eller i kyrkjelyden din? Er du redd for at nokon skal koma og ta deg dersom du blir liberal? Er det folk eller Gud som held deg tilbake? Sånn eigentleg?

Kanskje pakkar du frykta for å meina noko anna enn dei konservative stemmene, inn i ein slags teologisk emballasje? Kanskje er det lett å slå folk i hovudet (og hjartet) om du bruker ord som «bibeltruskap»?

Då vil eg spørja: Korleis står det elles til med bibeltruskapen? Protesterte du i naturfagstimane på skulen? Meiner du jorda er skapt på seks dagar? Bruker du ikkje prevensjon? Og ber du kona di dekka hovudet til og ikkje snakka i forsamlingar? Og pengebruken din? Og omsorga for jorda, korleis er det med den? Er du like bekymra for jorda som du er for naboen sitt sexliv? Bibelen lærer oss mykje bra, men seier også mykje som er mildt sagt utfordrande. Bibelen er litteratur i tid og rom, eit forsøk på å forstå og tola verda og Gud. Å hevda det, ja det er den sanne bibeltruskap.

Å vera bibeltru i homofilispørsmålet er enkelt fram til dottera di kjem heim og seier ho er forelska i ei jente. Om du ser på det som ein kamp du må kjempa for bibeltruskapen, meir enn for dottera di sin rett til å elska, vil eg seia: Gud treng deg meir i kampen for dottera di enn i kampen for Bibelen. Du treng å elska. Barnet ditt treng å elska. Og barnet ditt treng å bli elska.

Å pakka kampane og kjærleiken inn i teologisk emballasje gir oss eit hardt skal. Det får oss til å gløyma kjærleiken. «I skolen må man trede varsomt, for der blir mennesker til», sa salige Grundtvig.

Ingen går fortapt av eit prideflagg. Viss det flagget er viktig for at menneske skal kjenna seg trygge, heis det. Viss det flagget er viktig for at barn skal kjenna seg att i livet og verda, heis det. Viss det flagget er viktig for fem elevar på ein skule med tusen elevar, heis det. Det går heilt fint. Uansett.  

«Jeg er skapt slik skaperen skapte meg, og er skaperen fornøyd, så er jeg det også» sa Kim Friele.

Gud klarer seg. Menneska du har rundt deg, treng deg. Bruk kreftene på det gode. Vis kjærleik. Heis flagget. Ver venleg. Nokon treng deg og kjærleiken din.

Dei siste dagane har det gått ein debatt i avisa Vårt Land om arrangementet «The Send». Tarjei Gilje i Vårt Land kallar det eit klassisk misjonsmøte The Send i Bergen var som et klassisk misjonsmøte, skriver Tarjei Møller Gilje.. Han får svar frå Gunhild Garcia de Presno som ikkje meiner det var som eit klassisk misjonsmøte The Send får kritikk av Gunhild Garcia de Presno for press mot unge kristne.

Eg er ikkje ekspert på verken klassiske misjonsmøte eller store samlingar av unge menneske med lovsong og løfta hender. Men litt erfaring har eg frå begge deler. Og det er kanskje det aller viktigaste i denne samanhengen; at ein kjenner ulike sjangrar innanfor kristne fellesskap, og at ein dermed kjenner lusa på gangen.

Det kjennest alltid vondt å kritisera kristne aktivitetar, engasjert ungdom og god stemning. Det gode med Gunhild Garcia de Presnos innlegg er at ho stiller spørsmål om rammene, i tillegg til å stilla spørsmål ved forkynninga, og eg trur det er den vegen vi må gå. Vi må stilla spørsmåla: Kor berekraftig er dette? Er det vaksne i rommet? Kva skjer veka etter The Send? Eller året etter? Sannsynlegvis vil dei fleste ungdommane sjå tilbake på dette som ein gøy opplevelse, at ein var gira, inspirert og klar for å endra verda. Som vaksen tenker ein kanskje tilbake på at ein var litt unyansert, litt sta, litt einspora og veldig engasjert. Slik ser eg også på meg sjølv når eg ser tilbake på 16 år gamle Marita. Det har heldigvis endra seg. Det har heldigvis endra seg.

Ja, det har heldigvis endra seg. Det er deilig å seia. Trua mi har opna seg og blitt fri frå alle krava, den lever i meg som eit dagleg nærvær, som ein heilt naturleg del av mitt heilt vanlege liv, som pusten, som hjarteslaga. Jamn og god, og det er det beste, både for hjarteslaga, pusten og for trua. Eg er veldig glad for at eg aldri blei tatt av ei slik teologisk bølgje av radikal kristendom der idealet var å oppgi alt, gi alt, satsa alt, leva med hendene løfta og hjartet fylt av Jesus – til ei kvar tid. Det hadde for min del aldri halde over tid. Det var slike bevegelser også i mitt ungdomsmiljø, og det har gjort inntrykk å sjå korleis dei som var med der, takla det dei var med på: Nokon såg ut til å få eit avslappa og nyansert forhold til det dei var med på, nokon gjekk inn i det med liv og sjel over tid, og nokon blei så metta at dei fekk avsmak på alt som lukta av kristendom i lang tid etterpå. Kanskje er det difor eg kjenner bekymring når eg ser liknande i vår tid: Kan menneske mista trua av dette? Kva er det eigentleg som er farleg med dette? Teologien eller rammene?

Eg undrast på om vi kan møtast ein stad midt i mellom. At vi like mykje som å kritisera teologien, skal vera kritiske til rammene. Ein fellesnemnar for dei faktisk ganske mange brente barna innanfor karismatiske miljø i Noreg er at dei blei utsett for maktmisbruk. Garcia de Presno skriv i sin kommentar: «Derimot har jeg jobbet som rådgiver i skolen. I utdanningen lærte jeg om etisk tenkning rundt påvirkning og asymmetriske maktforhold (mi utheving). Som rådgiver bærer man den andres liv i hendene. Det man sier kan få stor betydning for et ungt menneskes livsretning.». Det er nettopp denne bevisstheten eg trur manglar i ein del kristne samanhengar, i alt frå karismatiske miljø med pastorektepar som har stor makt og får lite motstand, til profetinner og profetar i andre miljø, til unge leiarar på leir som ikkje kjenner grensene sine. Det handlar om bevissthet rundt roller, makt, asymmetri, kva for ord vi bruker, og sjølvsagt også korleis vi snakkar om Jesus og det å tru. Garcia de Presno utdjupar: «Derfor må man møte eleven med respekt for deres personlighet, integritet og egne refleksjoner. Man må stille åpne spørsmål og være varsom med egne føringer.» Det må altså i alle slike samanhengar vera vaksne i rommet. Ansvarlege vaksne. Nyanserte vaksne. Vaksne som tåler livet.

Eg veit at 16-17-åringar kan vera lett bytte for menneske med overbevisningskraft, retoriske evner og ei brennande tru. Eg veit også at det kan vera uheldig. For mange, heldigvis, går det over og blir ei sunn og udramatisk tru. Difor må vi heller ikkje overdriva verken effekten av eller den eventuelle trusselen ved at det er 850 menneske på eit konservativt, kristent arrangement i Bergen.

For meg som prest i Den norske kyrkja, er berekraft eit viktig ord. Eg ynskjer å gi konfirmantane og ungdommane våre trygge rammer for trua. Og eg ynskjer at vi skal snakka mykje meir om kva det betyr å vera døypt. Kva det betyr å høyra til i eit fellesskap. Kva Gud gir meg, ikkje berre kva eg skal gi Gud. Så kan ein alltids spørja kor ungdommane er. Dei er i alle fall ikkje i kyrkja kl. 11 på søndagar. Fleirtalet av kristne ungdommar er heller ikkje på samlingar som «The Send» i Bergen (sjølv om det er mange). Det er veldig mange ungdommar som går på leiarkurs i kyrkja, som er leiarar på barneleirar og konfirmantleirar, som reiser til Taizé på påsketur og som er med på ulike arrangement i regi av Den norske kyrkja, KFUK-KFUM og andre organisasjonar. Det er ikkje alltid store happenings, ganske ofte er det berre ei stille kveldsstund med lystenning og roleg musikk, ein gospelsong på ei gudsteneste av eit litt vaklande tensing-kor, ein ungdom som for første gong vågar eit skjørt vitnesbyrd på kveldssamling på leir framfor 90 11-12-åringar som ser eit berekraftig førebilete. Det skjer heile tida. Mange små, men viktige happenings i lokalkyrkja. Og nokon store: Kvart år blir over 30 000 ungdommar konfirmert.

Eit berekraftig kristenliv blir ikkje skapt på store happenings. Det veit vi alle, også dei som arrangerer «The Send». Eit berekraftig kristenliv treng eit rom som alltid er der, både fysisk og åndeleg. Kyrkjerommet er eit slikt rom. Der lysgloben alltid er å finna. Der brød og vin blir gitt til tilgjeving og oppreising og mot. Der også dei vanskelege erfaringane blir sett ord på i salmar, bibeltekstar og preiker. Eit kristenliv med løfta hender og full overgivelse er i min verden ikkje berekraftig over tid i møte med livet.

Eg har vore på mange misjonsmøte i mitt liv. Det handla i grunnen mest om at misjonærane gjer ein jobb: Helsearebeid, undervisning, bygga kraftverk, bygga samfunn og ofte i det stille evangelisera gjennom nære samtalar, tillit og tryggleik. Og så såg vi nokre lysbilete på lerret på veggen. Lysbileta hadde gjerne akkurat ramla ut av lysbiletekassetten, og i full fart plassert på kryss og tvers tilbake i lysbiletekassetten, så vi måtte sitja med hovudet på skakke, først eine vegen og deretter andre vegen. Så fekk vi sjå misjonærlivet frå mange ulike vinklar. Det var veldig lite løfta hender, men mange arbeidshender.

Vi må passa oss så vi som kyrkje ikkje inviterer til eit kristenliv som blir for tungt å bera. Paulus minner oss også om dette «hugs at det er ikkje du som ber rota, men rota som ber deg». (Romarane 11), For meg er essensen i eit kristent liv, anten ein er aktiv kyrkjegjengar heile livet, eller konfirmant eit år, eller ein er eit lite barn som ikkje utrettar noko som helst i Guds rike anna enn å vera og leva, eller ein er ein misjonshøvding, desse seks orda frå Svein Ellingsens salme «Fylt av glede»: «Dåpens lys forblir når livet slukner». Det er det som er den gode bodskapen. I den kan vi leva, kvila og arbeida.

I dag fekk eg endeleg besøkt Fossehuset på Fosse. Det gamle bedehuset som Fosse indremisjon eigde, er blitt Fossehuset. Dei gamle bedehusstolane er der, preikestolen er framleis i rommet. Dei harde trestolane og respatexborda i kjellaren er blitt ein fin kafé, og trøorgelet står der enno. Dette huset kler Jon Fosse. Inne skjer det store ting, utanfrå er det ganske beskjedent. Og så ligg det der ved veien og fjorden med alt det som det betyr.

I dag såg eg «Mor og barn». Ei opplesing av stykket med Morten Svartveit og Hildegunn Riise. Det dirra på scena, i all sin enkelhet der ved kjøkenbordet, der i det gamle bedehuset, som også spela med i teksten som rom og stad og tradisjon og nærvær, bedehuset som ligg 100 meter frå Fosses barndomsheim. Anklagar, halvkvedde viser, alt som ikkje blir sagt (og av og til også det som blir sagt!), alle mellomromma. Saman med Jon Fosse blir ein mindre aleine om alt som er klønete, krøkkete, alt vi ikkje får til i livet, alle relasjonar som er vanskelege. Og dei er det mange av for mange av oss. Ein skjønar at ein ikkje er aleine.

Overskrifta på dette innlegget inneheld fleire referansar; til Anna Gavaldas roman Saman er ein mindre aleine og til Tarjei Vesaas’ novelle «Det rare». Både Vesaas og Fosse evnar å setja ord på alt det som er midt i mellom det rasjonelle og det nærast useielege. Det går ikkje an å forklara det. Men det er fint, og det gjev meining. Og eg liker at det er menn som gjer det. Det er så mange menn som skildrar så fint og vart det å vera menneske: Hans Børli, Tarjei Vesaas, Stein Mehren, Agnar Mykle, Jakob Sande og mange, mange fleire.

Eg er ingen stor Fosse-kjennar, og eg føler ofte at eg burde lest meir og likt meir, forstått meir av det geniale ved Fosse, vore meir begeistra for det eg les. Men eg synest Fosse er best på teater, i replikkane og samtalane, i mellomromma der måten han skriv, kjem til sin rett. Vi er og er med i språket, i pausane og i samtalane. Eg kan ofte føla at det er noko eg ikkje har skjønt med Jon Fosse, også fordi eg har hovudfag i nordisk og fagleg sett føler at eg burde lest alt og likt alt (og dessutan hadde eg same norsklærar som Jon Fosse på Øystese gymnas, gode Oskar Vestrheim!) Kanskje er det vanskeleg å sjå fordi det også er så nært og integrert i meg; naturen, kulturen, måten å snakka på, alt ein ikkje seier, trua, bedehuset, tradisjonane, dei smale vegane og den opne fjorden. Det er ikkje så farleg.

Då eg køyrde heimover i det vårlege duskregnet langs fjorden på den smale vegen (og håpa på at ingen kom til å kome imot!), tenkte eg på at det ikkje finst ein fasit eller eit objektivt svar på kva som er så fantastisk med Jon Fosse. Det beste er når kunsten opnar oss opp og viser veg inn i vårt eige liv, set i gang tankar og kjensler i ein sjølv og let meg forstå at vi er saman om alt det rare, alt det vanskelege og fine, dei av og til dumme orda, den vanskelege ordløysa og blikka over eit kjøkenbord.

Dette innlegget er både lett og vanskeleg å skriva. Lett fordi det ligg meg på hjartet å få sagt det eg skal seia, vanskeleg fordi det er så forstemmande, det eg skal skriva om. Og først av alt: Eg står godt i dette, kjenner meg ikkje krenka. Baksida ved å setja ord på eigne røynsler, er at ein stiller seg spørsmålet om det er stort nok til å seia noko om, eller om ein sit att som lettkrenka kvinneleg sokneprest. Men om ein aldri seier frå, skjer det heller aldri endring.

Det er kvinnedagen 8. mars. Den dagen trengst enno. Aller mest trengst den fordi vi som har ei stemme, som lever i eit fritt land og som har ressursar til å kjempa og seia frå, skal velja side med dei som ikkje har det. Det lyder eit rop frå mange stemmelause kvinner i verda som ingen høyrer og ingen bryr seg om. Det handlar om dei store kampane, om liv, død, menneskerettar og livsvilkår, urettferd og mishandling, utnytting og menneskehandel. Kvar einaste dag ser vi det, både her i vårt eige land og i heile resten av verda. Kvinneundertrykkinga lever i beste velgåande. Difor er eg medlem i Norsk Kvinnesaksforening. Det er vel anvendte 300 kroner i året for at nokon dedikerte menneske kjempar systematisk og målretta for kvinners rett til eigne val og eit fritt liv. Og den årlege fakturaen ei påminning om at kampen held fram.

Så er det dei små kampane, dei som ikkje gjeld liv og død. Men små kampar skal også kjempast. Og eg er ikkje ein gong sikker på om dei er så små. Og om dei er små, så framstår dei likevel som ein del av eit system. No skal eg fortelja om mine erfaringar som prest, som skribent, salmeforfattar og ei heilt vanleg kristen dame. Det er ikkje dramatiske erfaringar, men viktige nok til å løfta fram i høve kvinnedagen.

Då eg begynte å skriva andaktar i avisa Vårt Land, blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle læra meg å skriva andaktar i Vårt Land. Då eg var prestevikar, blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle læra meg å lysa velsigninga på beste måte. Då eg begynte å skriva salmar, blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle gi meg tips om korleis eg skulle skriva salmar. Mannlege prestar har også henvendt seg til meg og foreslått at eg skal kutta ut krevjande bibeltekstar i gudstenesta. Og for ikkje lenge sidan blei eg kontakta av ein mannleg prest som skulle forklara meg at eg måtte varma opp stemma mi før kvar gudsteneste, og at eg burde gå til songpedagog. Eg blei provosert, av fleire grunnar. Han kjente meg ikkje, og han veit ikkje at eg kvar gong eg skal på jobb, varmar opp stemma systematisk, i bilen, i sakristiet, på veg til gudsteneste og gravferd. I tillegg til å førebu preika eller det eg skal seia, er dette mellom dei viktigaste førebuingane mine. Denne søndagen klarte eg å seia frå til vedkomande på direkten. Eg forklarte at stemma mi har vore dårleg lenge, at eg er i ein prosess med å finna ut av det, og at eg skulle til legen på måndagen og sjekka lungene. Då sa vedkomande at han kanskje ikkje burde kommentert på det. «Nei, det burde du ikkje», svarte eg. Heldigvis. Vi fekk ein god dialog i etterkant. Men det var fordi eg sa ifrå. I all hovudsak gjeld dette prestar som ikkje er i fast stilling som prest lenger, men som er pensjonerte – men likevel periodevis i teneste. I mitt gode kollegafellesskap av prestar som er i fast jobb i prostiet, har eg berre gode erfaringar.

Eg er kronisk kritisk til meg sjølv i jobbsamanheng, på ein god måte. Eg er brutal på å ønska tilbakemelding på absolutt alt, og eg allierer meg gjerne med folk i kyrkjebenkane som skal gi meg tilbakemelding. Men tilbakemelding frå menneske eg ikkje har bedt om tilbakemelding frå, det vil eg helst sleppa. Mi påminning til mannlege, eldre prestar i dag, i høve kvinnedagen, det er: Om du har behov for å gi ubeden tilbamelding, tenk deg om ein gong til. Det er ikkje sikkert du er Guds gåve til ein kvar anledning.

Eg er aldri redd når det er andre prestar i gudstenesta, tvert imot, eg synest det er fint. Generelt er eg veldig lite redd menneske, anten dei er prestar eller heilt vanlege folk. Eg er tvert om særdeles glad i menneske. Eg veit eg er ein god prest, ein god predikant og ein god liturg, når stemma er god. Eg trur heller ikkje eg utstråler at eg i utgangspunktet treng hjelp, og eg meiner at eg klarer meg godt. Eg synest at mannlege, eldre kollegaer skal stilla seg følgjande spørsmål: «Er dette noko eg også ville gjort andsynes ein mannleg kollega på min eigen alder?» Eg trur, diverre og heldigvis, at svaret er nei.

Det er ingen grunn til å tru at eg er den einaste som har desse erfaringane. Og sannsynlegvis er det ganske få prestar som er slik. Men nokon er slik, og det vil eg gjerne påpeika, i høve kvinnedagen – og alle andre dagar. Og så vil eg også seia at det går an å ha god relasjon sjølv om ting har blitt sagt og gjort. Eg vil gjerne det. Men då må ein våga å ta oppgjeret også.

Det går mot vår og lysare tider. Lat vårens bønn for kvinnekampen, alle dei store og alle dei små kampane, vera Elias Blix’ ord:

«Du vår med ljose dagar, med lengting, liv og song

du spår at Gud oss lagar ein betre vår ein gong,

då me med vigsla tunge, med kjærleik heil og klår

alt utan brest og sprunge skal lova Herren vår.»

Eg gleder meg til stemma mi ikkje skal «bresta» meir eller sprekka meir. Men aller mest gleder eg meg til at stemmene til all verdas kvinner skal lyda høgt og klart, vakkert og fritt, i kyrkja og i verda.

God 8. mars!

Kanskje det kjem med alderen, men ein tenker meir eksistensielt om overgangar i 50-åra enn når ein er 19 eller 25, i alle fall gjer eg det. Overgangar er spanande, ofte fine, av og til skremmande og ofte fylt med vemod. Denne hausten er det mange overgangar (men berre ein overgansalder!). Ny jobb i oktober, eit barn (til) som har flytta heimefrå, eit barn som begynner på ny skule – og overgangen frå ein nydeleg sumar til ein ny haust. Kanskje har overgangar blitt litt meir slitsomme også med alderen. Ein tenker – og har meir tid til å tenka – enn når ein stod midt i stormen.

Kvardag

Dei store stormane
har du attum deg.
Då spurde du ikkje
kvi du var til,
kvar du kom frå eller kvar du gjekk,
du berre var i stormen,
var i elden.
Men det gjeng an å leve
i kvardagen òg,
den grå stille dagen,
setja potetor, raka lauv
og bera ris,
det er so mangt å tenkje på her i verdi,
eit manneliv strekk ikkje til.
Etter strævet kan du steikja flesk
og lesa kinesiske vers.
Gamle Laertes skar klunger
og grov um fiketrei,
og let heltane slåst ved Troja.

Fra Dropar i austavind, 1966

Eg må seia at eg er begeistra for Olav H. Hauges framstilling av livet og livets gang. «Du berre var i stormen». Slik var det å vera småbarnsmor. Vi spurte ikkje etter livsmeining eller kvifor vi var her. Vi berre var i stormen, og det var kjempefint. Det var livet! Så kjem den litt meir stille og grå kvardagen der vi set poteter eller set i sofaen og tenkjer, les litt dikt og let verda gå sin gang. Lyrikken forsyner meg ganske ofte med setningar som let meg tenka: Ja, slik er det for alle. Det er akkurat som om eg finn ei semje mellom oss menneske i lyrikken. Ja, slik er det! Det vil eg påstå er noko av lyrikkens djupaste vesen; gjenkjenninga, og det den skapar i oss.

Ein annan lyrikar som eg ofte vender meg til i overgangar, er Jakob Sande. Eg veit ikkje noko vakrare dikt enn hans «Hymne». Eg begynner nesten å grina kvar gong eg høyrer det (https://open.spotify.com/track/2on6IaPCZdXmBQE7qBgDDC). Og eg blir så overmåte rørt av at Jakob Sande, mann, far, frå ei anna tid skildrar med ein slik mjukhet korleis det er å vera foreldre, det vanskelege, det fine, det såre, at ein gir heile seg til dei ein har fått ansvar for. Dette diktet fortel oss noko om det nære ved å vera forelder, men også det at barna kjem til oss frå ei verd, er i vår verd, og skal skapa si eiga verd. Det å vera forelder er eigentleg fullstendig overveldande, og så gjer vi det likevel. Er i stormen, lever i gleda og travelheten, er glade, sinte, slitne og fulle av kjærleik. Jakob Sande skjønte og formidla alle desse kjenslene.

Du kom til meg frå grybleike strender
drøymd av Gud inn i æva ein gong.
Eg har bore deg på mine hender.
Eg har gitt deg min djupaste song.

Gjennom sol har eg ført deg ved handa,
og når tida mot kveld fall deg lang,
har vi vandra i eventyrlanda
til du trøytt sovna inn på mitt fang.

Eg har sett dine augo å tindre,
tindre blå imot stjerner og hav,
og ei verd veksa fram i ditt indre,
den du undrande sjølv spegla av.

Kvar ein tanke på deg og kvart minne
bygger tempelkvelv over min veg.
Eg har reist deg eit altar der inne
og fornekta Jehova for deg.

Gjennom nedgang og natt skal du skine
på min veg alle audslege mil.
Eg vil døy under hendene dine
og gå under i glans av din smil.

Eg les i haust boka How we learn to be brave. Den er skriven av Mariann Budde, biskopen som talte på Trumps innsettelse. Ho gav ut boka før denne talen, men det var absolutt ein modig og forandrande augneblink i hennar liv. Av og til veit vi at forandringa kjem, av og til veit vi at vi er modige, av og til var vi det litt utan at vi ante rekkevidda av det. Uansett, ho skriv om augneblink der vi vågar å vera modige, og ikkje minst er det knytt til overgangar: Når vi vel å reisa, byta opp, kanskje seia farvel til menneske vi står nær, fordi vi må leita etter noko anna, ta avstand, oppleva nye ting eller utvikla oss. Men også når vi vel å bli, fordi nokon treng oss, når vi vel å setja oss sjølve til sides, eller når vi innser at det som trengst akkurat no, er at eg blir, anten det er der ein bur, i jobben ein har eller i andre val. Les boka!

Livet er fullt av overgangar. Overgangane kjem ikkje aleine. Dei kjem ofte med nye innsikter og nye muligheter. Det er ein kunst å omfavna dei ulike fasane i livet. Eg prøver så godt eg kan å omfavna kvardagen, meir tid til å tenkja stille over livet, det som har vore, og det som skal komma, og la heltane slåst ved Troja.

God helg!

Det er ikkje berre berre å venja seg til nye ting, for eksempel ei veke med sol og i underkant av 30 grader i Hardanger i juli. Det er så varmt at ikkje ein gong hunden giddar å gå tur, men helst vil lauga seg i fjorden og rulla rundt i tangen, og det er rik tilgang på begge deler. Eg trur eg snart må trassa varmen og byrja å måla kjøkenet eller noko. For mange dagar utan aktivitet og der tankane får fritt utløp er ikkje bra i for stor utstrekning.

Likevel: Ferie er tid for å tenkja og ikkje tenkja, å grubla og glo, vera i rørsle og kvila, bada og tørka, sol og skugge. Ikkje minst er ferie tid for å lesa bøker, høyra på podkast og kanskje tenkja nokre nye tankar. Det ein les og det som skjer rundt oss, lagar tankespor. I alle fall er det slik for meg. Det betyr at denne sommaren hentar sine tankespor frå Tyskland på 1600-talet i Tore Renbergs Lungeflyteprøven, frå huset til brødrene Eikemo i Odda (Vi er brødrene Eikemo av Marit Eikemo), frå Hilde Sandviks etter kvart grundig omtalte «Sommer i P2»-episode om religionens potensielt øydeleggande makt. I går såg eg filmen «Den sista resan» om forholdet mellom ein far og ein son. Anbafalar den også, den ligg på NRK. Dette er tankespor som eg likar å vera i, fordi det lar meg bruka mitt eige liv på ein ikkje altfor anstrengande måte: Samanlikna mitt liv og mine erfaringar med det eg les og høyrer. Og kanskje gir det tankesporet ein ekstra dimensjon at dette skjer med utsikt til barndomsheimen og med bølgjene frå den samme fjorden som eg vaks opp ved.

Livet vårt kan ikkje lausrivast frå det som skjer rundt oss, og livet vårt blir også til i møte med det som møter oss i livet; ei bok, eit menneske, ei utsikt, eit minne. Livet og litteraturen blir fletta saman, og det er det som er litt av litteraturens funksjon og utrulege effekt; vi les ikkje berre ein roman, men vi les, gjenopplever og tolkar vårt eige liv i det vi les. Slik utvidar både boka vi les, og vårt eige liv, seg. Når eg t.d. les om brødrene Eikemo, kan eg kjenna att sider ved mitt eige liv og min eigen oppvekst; det raude huset der farmor budde, med ei gammal faster på loftet (Ragnhild, heitte ho, trur eg, og ho var så sta og vrang at då dei skulle flytta huset nokre meter bakover fordi riksvegen austover skulle bli breiare, låg ho i senga si på loftet medan huset blei rulla på stokkar nokre meter lenger bak). Eg hugsar alle søndagane vi var der og leika butikk i kjellaren, og så hugsar eg den litt kalde, skumle, grøne vaskekjellaren som blei brukt til både lefsebaking og klesvask. Alt dette kjem eg frå. Alt dette har forma meg, bit for bit.

Og så reiser ein bort. Noko tar ein med seg, og noko ligg att. Slik blir mitt liv forma. Og fordi nokon kjempa mot fastlåste normer i Tyskland på 1600-talet, kjempa for at ny og frisk luft skulle fylla maktens korridorar, så kan eg gå rundt som ei fri kvinne. Vi må takka alle som har teke ein for laget, og som gjennom forskning, tanke, haldning og handling har endra verda bit for bit – til saman. Det går trass alt på mange vis framover, det blei eg minna på då eg høyrte på Robert Mood på Sommer i P2, eit program å anbefala! Det var elles der rabalderet byrja med Hilde Sandvik og hennar skråblikk på både makt, religion og eigen oppvekst. Eg trur ho har rett, og eg ser ikkje på det ho seier, som noko trugsmål mot mi eiga tru. Tvert om! Eg trur ho har rett i at makt og religion i tospann kan vera øydeleggande, det veit vi jo. Og vi veit alle at dei to einingane på eit eller anna vis heng saman. Religiøse reglar som blir haldne i hevd av, i hovudsak, menn i mange ulike tradisjonar og religionar, er ofte øydeleggande. Og talande nok er det ofte menn i vår tid som også går ut og forsvarer desse lovene og reglane og konserveringa av dei. Det er slike straumdrag ein skal vera obs på i vår tid. Mood seier for øvrig at vi nordmenn er både sneversynte og sjølvgode, og det kan gjelda både menn og kvinner. Synet på oss sjølve formar synet vi har på verda og dei rundt oss. Vår måte å sjå verda på, er kanskje ikke alltid et einaste rette. Når det gjeld makt og religion har eg forresten erfart sjølv at eldre kvinner har neia for meg når eg kjem på sørgesamtale. Det gjorde ikkje elvane mine på KG. Det seier noko om kva makt også kyrkja har hatt. Det er ganske viktig at vi er klar over. Vi tar ikkje historia og menneskets forteljingar på alvor dersom vi føyser bort dette som tull.

Vi må tola kritiske blikk på religion blanda med makt, vi må tola at folk stiller spørsmål. Det er alltid naudsynt å halda makta under oppsikt, og no er det mykje maktbruk i verda som er uheldig. I staden for å bli teken av avmakta, kan vi kanskje bruka tid på å granska, slik Sandvik gjer, om det er ting og tang i vår historie som, både den nære og den verdsvide, er verd å ta eit oppgjer med. Det er ikkje farleg. Det er slik verda har gått framover. Så er det jo alltid slik at ein fort blir ein del av det ein sjølv kritiserer, gjennom måten ein kritiserer det på. Sandvik tar religion og makt på alvor og med ei erfaring som det er verdt å lytta til. Kanskje hadde det vore lettare for dei/oss som framleis høyrer til i ulike religiøse samanhengar å gi ho rett og vedkjenna oss det ho kritiserer, dersom ho hadde omtalt det litt meir nyansert. Men dette er hennar erfaring og hennar historie. Mest av alt er det interessante liner mellom eit kyrkjerom i Rogaland og ei heil verd. Begge stader kan misbruk av makt finna stad, både med og utan religion som ingrediens, både av prestar, patriarkar, indremisjonspredikantar, pastorar og politikarar – alle som har tilang til makt.

Slike ting kan ein tenka på før ein går ned og badar i ein sjokkerande varm fjord, i det gradestokken nok ein dag kryp opp mot 30 grader.

Kva les eller høyrer du på i sommar, kva er ditt tankespor?

«Ring the bells that still can ring
Forget your perfect offering
There is a crack, a crack in everything
That’s how the light gets in.«

Kanskje tenker du at sitatet frå songen Anthem av Leonard Cohen har blitt eit forslitt og klisjé-aktig uttrykk for korleis livet er. For meg er sitatet eit uttrykk for korleis livet er, heilt riktig, men kanskje aller mest er det eit vitnesbyrd om evangeliets mulighet og kjerne. Veldig åndeleg, tenker du kanskje? For å seia det litt enklare og meir daglegdags: I dette sitatet møtest mitt liv og det kanskje litt underkommuniserte påskeevangeliet som står i skuggen (bokstaveleg tala) av det store oppstodeunderet, nemleg nærværet av Gud i livet, i lidelsen og i det vanskelege. Det kan du lesa meir om her: https://www.expressen.se/kultur/joel-halldorf/influensern-lever-i-en-panisk-radsla-for-smarta/

Linken over viser til Joel Halldorf sitt glitrande essay om lidelsens plass (eller mangel på plass) i menneskelivet. Og kort sagt og oppsummert frå meg, løysinga er det Leonard Cohen som uttrykker: Berre gjennom sprekkene våre, når fasaden bryt saman, og vi vågar å erkjenna kven vi er, då kan lyset trenga inn i oss. Eg trur dette samla sett er ei av dei største utfordringane i våre liv: Vårt perfekte ytre som ikkje toler livets av og til brutale lys: At alt ikkje alltid går som vi vil, at vi ikkje alltid kan styra korleis ting blir, og at manifestering og sunt kosthold faktisk ikkje alltid er reiskapane vi treng for å unngå å få kreft eller bli ramma av ulykker. «Vi har ingen skydd mot livet», seier den finske poeten Eeva Kilpi. Det er heilt riktig.

I år er fotvaskinga (https://bibel.no/nettbibelen/les/nb-2024/JHN/JHN.13?verse=JHN.13.1&verseto=JHN.13.17) evangelieteksten på skjærtorsdag. Peter nektar først Jesus å vaska føtene hans. Det var sjølvsagt uhøyrt at Herren skulle vaska tenarens føter, det burde vera motsett i følge Peter. Men det spørst om ikkje Peters skepsis til og totale avvisning av at dette skulle skje, kanskje også botna i ei frykt for å nettopp innrømma ein utilstrekkelighet. Også læresveinane var opptekne av kven som var den største, den viktigaste – og Peter er ikkje noko unntak. Samtidig erfarer kanskje Peter utover i denne handlingsmetta veka at vegen til triumf nettopp går gjennom lidelse og død og ikkje gjennom å heva seg over andre – slik Joel Halldorf også skriv om i sitt essay.

Kor kan vi gå med det som er vanskeleg? Kor er det rom for det som vi ikkje får til? Kor kan vi legga det? I kva samanhengar blir det sett ord på det vi ikkje får til? Følelsen av å mislykkast? Ikkje strekka til? Ikkje få ting til? Ikkje klara livets byrder? Kor kan vi snakka om at livet er brutalt, når vi mister ein ektefelle på 55, når vi føder eit barn som er dødt, når angsten fyller oss, når kvardagens byrder blir så uoverstigelege at vi går under?

Det er her min draum kjem inn i biletet. Eg er nemleg overbevist om at det finst ein stad for alt som er vanskeleg. Ingen quick fix, på ingen måte. Men ein stad, eit rom, nokon ord og musikk som salve på såra. På mange vis er det å jobba i kyrkja ein rar jobb å ha. Men på eit vis gir det så god meining! Mi erfaring er nemleg at folk synest det er så fint å komma i kyrkja, og vi får 99% positive tilbakemeldingar, folk blir rørt, det kjennest meiningsfylt og godt, vi snakkar sant om livet og vi har fin musikk, gode ord og reiskapar for den vegen vi vandrar på, her i ei verd som er på villspor. Så: Kvifor går ikkje folk i kyrkja? Heile tida! Kvar søndag! Kvifor følger ein ikkje kyrkjeårets rytme, takt, nyansar, ord og evangelium? Ein kollega eg hadde i min forrige jobb, sa ein gong: «Jeg klarer meg så fint uten kirka, jeg trenger den ikke». På mange vis skjønar eg han, og det gir meining. Og så synest eg likevel det er eit heil ulideleg trist utsagn! Eg kan sjølvsagt mista motet av det når eg no jobbar i kyrkja. Det er det eine. Men for meg er det viktig å seia at eg forstår at folk seier det, og eg trur slett ikkje det var til forkleinelse for det vi driv med i kyrkja. Men eg trur det er sant! Eg kjenner ikkje denne kollegaens vaner som kyrkjegjengar, men eg veit såpass at det ikkje var framandt for vedkomande å oppsøka kyrkja. Eg anerkjenner det han sa, og eg forstår det på eit vis. Samtidig tenker eg at vi treng kyrkja, alle saman. (Det hadde jo vore teit å jobba i kyrkja og ikkje meina det!)

I gamle dagar snakka ein av og til i kristne samanhengar om at ein hadde ein «nød» for menneske. Den nøden gjekk kanskje mest ut på at ein var bekymra for at folk skulle havna i helvete dersom dei ikkje tok i mot Gud. Eg kjenner ikkje så voldsomt på akkurat ei slik nød. Men den nøden eg kjenner på, er knytt til at kyrkja tilbyr ei livsmeining og eit fundament i menneskelivet som mange i vår tid treng. Difor har eg ein draum om at kyrkja i påskedagane, og kanskje særskilt på skjærtorsdag, skal vera fulle av menneske. Ikkje fordi det tek seg godt ut i statistikken, det bryr eg meg ingenting om, men fordi eg drøymer om at folk skal få oppleva alt det fine ein kan få heilt gratis: fellesskapet, musikken, nåden, ja sjølve livet.

Det er på mange vis risikabelt å påstå at alle vil finna livsmeining i kyrkja. Det kan eg ikkje vita, og det er ikkje sikkert at det skjer. Det eg er heilt sikker på, og som alt i vår tid vitnar om, er at menneske treng ein stad å gå med livet, spesielt med alt det ein ikkje får til. Alt det som ikkje eignar seg for publisering, men som legg seg inni oss, lag på lag. Det er det, kjære lesar, du kan ta med deg i kyrkja. Kyrkja er nemleg ein losseplass eller ei havn for alt det du ber på. Og ved den havna, i det skipet som kyrkjerommet er, kan du også lasta opp eit håp, kanskje litt nytt livsmot, ei kraft og litt vind i segla til å ta med deg ut att. Kanskje frå første påskedags evangelium eller kanskje frå skjærtorsdagens evangelium om fellesskap, kjærleik, nærvær, det på same tid menneskelege og guddommelege som står så sterkt på denne heilt spesielle dagen i kyrkjeåret og i påskeforteljinga.

Eg ønsker deg i alle fall velkommen. Og eg synest det er verd eit forsøk.

Påsken er best i kyrkja.

På ein ganske vanleg romjulsmandag, med nyttårsafta framom med alt som det inneber av tankar framover og bakover, kom eg tilfeldigvis på at eg skulle sjå filmen «Hammarskjöld» som eg såg reklame for sist eg var på kino. Det må altså ha vore i 2023… Dag Hammarskjöld var ein særdeles mangfoldig skikkelse, og filmen veldig god. Det einaste eg har å utsetja på den, er at den burde ha vore lenger, den burde ha falda ut for oss endå meir av dette sinnet, denne ganske unike kombinasjonen av ei enorm pliktkjensle og eit mjukt sinn, strategiske evner og dei vakraste dikta som fortel om det ein kanskje måtte gi avkall på, fordi tida var som den var, det ein gav avkall på av pliktkjensle, og det ein berre kunne få utløp for i dikta. Eg skulle gjerne blitt endå meir kjent med hovudpersonens tankar og kjensler. Boka Vägmerker blei tinga medan rulleteksten gjekk.

Pliktkjensla er komplisert. Eg kjenner ikkje alle dei vala og situasjonane han stod i, utover det eg har sett i filmen, og det eg elles har lese av han, og om han. Eg har møtt pliktkjensla i mange samanhengar, både i jobb og privat, hjå meg sjølv og hjå andre. På mange vis er den utfordrande, men det er også noko fint med den. Den gjer på eit vis livet til noko meir enn berre eit egoistisk prosjekt der ein sjølv står i sentrum, og der fokuset er på eiga lykke og framgang. På sitt beste er pliktkjensla edel. På sitt verste øydeleggande. Filmen viser oss også at pliktkjensla kan bli så sterk at ein gløymer at livet også er ei gåve, der det er nok at ein er i livet, utan å prestera. For mange er likevel pliktkjensla tett knytt til eins eigen integritet og til det ein er som menneske, og det ein vil vera. Pliktkjensle og livsoppgåve heng ofte saman; trua på at ein kan utretta noko. Eller for å seia det med filmens hovudkarakter:

Trött
och ensam
Trött
så sinnet värker.
Nedanför hällarna
silar smältvattnet.
Fingrarna är stumma,
knäna skälver,
det är nu,
nu, du inte får släppa.

Andras väg
har rastplatser
i solen
där de mötas.
Men detta
är din väg,
och det är nu,
nu, du inte får svika.

Gråt
om du kan,
gråt
men klaga inte.
Vägen valde dig-
och du ska tacka.

Det er sjølvsagt det siste som gjer mest inntrykk. «Vägen valde dig – och du skal tacka». Å kunna velja seg ein livsveg er eit privilegium som slett ikkje alle menneske i verda er i posisjon til å gjera. Eg meiner difor det står respekt av ei livshaldning som det Hammarskjöld viser i denne teksten. Ei slik livshaldning er på mange vis også ei handsrekning til alle menneska i verda som ikkje har noko anna å velja, enn den vegen dei fekk, den vegen som valde dei, med utsikt til andres rasteplassar i solskinet. Diktet er ikkje utan kjensler, det er ikkje hardt, for han seier også «gråt, om du kan, gråt». I dikta han forfatta, det vesle eg har lest, er det rom for sorg, for å gi plass til alle tankane om livet, om arbeidet, om dei menneska ein omgjev seg med både profesjonelt og privat. Av og til kostar det å vera menneske, og kanskje er det nettopp denne modige haldninga som fascinerer meg med Hammarskjöld. Det er så lett for oss å velja det enkle, unngå konfrontasjonar, teia i staden for å tala, la vera å ta stilling framfor å stå for noko. Han stod for noko mens han levde, og meir enn det: han prøvde å endra verda mens han hadde sjansen og var i posisjon til det. Filmen gjorde djupt inntrykk på meg. I den siste scena, rett før flyet styrtar og han døyr, blir det sitert frå eit anna dikt:

Vägen, du skall följa den.
Lyckan, du skall glömma den.
Kalken, du skall tömma den.
Smärtan, du ska dölja den.
Svaret, du skall lära det.
Slutet, du skall bära det.

Det blir ikkje sagt at det er slik livet bør vera, men når livet blir slik, når vegen har valt deg – eller du har valgt den vegen sjølv, meir eller mindre medvite, så blir kanskje livet slik. Det er trist, godt, sant – og rasande god lyrikk, der både enderim og innrim er med på å skapa ein tyngde i orda og i tematikken som faktisk er så voldsom at eg kjenner det i kroppen når eg les det. Eg leste eit innlegg av Jan Kjærstad i dag, der han seier følgjande: «Jeg tror ellers ikke at det er med hodet, men med mellomgulvet leseren opplever at alt henger sammen». Det har han heilt rett i. Når litteraturen skakar, inspirerer, opprører, engasjerer og motiverer, er det ikkje først og fremst det intellektuelle som blir aktivert, men heile oss, alt vi er, og alt vi vil, alt vi lengtar etter som aldri blei, alt vi føler. Kort sagt: alt vi som lesarar, bringer med oss inn i litteraturen. Når vi finn oss sjølve i det vi les, då lever litteraturen og då kjenner vi også sjølv at vi lever.

Livet er ei gåve, ikkje ein prestasjon. Det er ein viktig grunntanke for meg. Men samtidig: Om ingen hadde sett på livet og alt det inneheld, alle vala vi har, alle vegane vi kan gå, også som ei oppgåve, hadde lite skjedd. Kanskje er nettopp det beste livet eit liv i ein slags balanse mellom plikt og fridom. Kanskje er det der vi lever våre liv best, i denne gode balansen. Fordi livet er meir en moro og lykke. Det er meining.

Eg veit ikkje kva 2025 bringer, men eg veit at eg får det betre om eg satsar minst like mykje på meininga som på lykka. Mest av alt ynskjer eg at både du og eg skal halda fram med å takka for det som er godt, håpa, og ta vår del av jobben med å skapa endring når vi kan, bruka vår tid på jorda til det beste, samtidig som vi gir rom for uvirksomme dagar, fordi livet også er ei gåve og ikkje berre ei oppgåve. Vi er i posisjon til av og til å velja vegen sjølv, men ikkje alltid. Når vegen vel oss, kan det også komma noko godt, nytt og meiningsfylt ut av det.

Godt nytt år!

I laurdagens Vårt Land (14.12.24) kunne vi lesa om fenomenet «Krigerne» og «Søstrene”. Det er grupper for hhv gutar og jenter som har oppstått på internatskular rundt om i Noreg, i hovudsak skular knytt til Indremisjonsforbundet.

Eg har lyst å seia at det er mykje bra med dette. Og når eg les artikkelen, ser eg at viljen og ønsket som ligg bak, har mykje godt i seg. Dei som har starta dette, vil ungdom godt. Dei som er med, vil seg sjølv, Gud og sin neste godt.

Men likevel, eg får litt frysningar av det eg les. Og det er kjipt å innrømma det, for eg er veldig glad i Framnes, som dei skriv om. Eg har vore mykje på Framnes i mitt liv, eg elskar plassen, går stadig tur der og har veldig mange gode minne frå barndom og ungdom frå denne nydelege plassen, også minne av religiøs art, gode opplevingar og sunne erfaringar i eit godt, kristent miljø.

Det eg les om i Vårt Land, framstår likevel ikkje umiddelbart som det. Og det er ulike grunnar til at eg reagerer. Eg meiner prinsipielt at det er forskjell på kva som bør finna stad på ein bibelskule og på ein kristen vidaregåande skule. Ein bibelskule er noko heilt anna enn ein vidaregåande skule. Det er eit miljø og eit fellesskap som elevane har valt, ut frå eit mykje meir unisont ønske, og ein vilje til å leva eit år tett på bibel og bøn, kristent fellesskap og utvikling av eige tru. Ein vidaregåande skule har eit heilt anna mandat, også inn mot elevar som primært har valt skulen fordi det er eit fagtilbod der som andre ikkje kan tilby, eller at ein treng eit miljøskifte, at det er den skulen som ligg nærast der ein bur, eller det kan vera mange andre grunnar. Ein har, som skuleleiar, difor eit heilt anna ansvar andsynes det miljøet som utviklar seg og set seg som standard, på ein vidaregåande skule (kristen eller ei, for så vidt) enn på ein bibelskule, ikkje minst når det kjem til kommunikasjon. Eg reagerer på at leiinga på Framnes er fråverande i artikkelen, og at andre stemmer på skulen ikkje kjem fram. Det er muligens Vårt Land si feil, og i så fall meiner det er slett journalistisk arbeid. Eg meiner Vårt Land burde stilt langt fleire og meir kritiske spørsmål til skuleleiinga på Framnes i denne artikkelen. Eg veit at dette ikkje blir opplevd som ukomplisert for alle som har tilknytning til Framnes. Rektor på bibelskulen på Bildøy svarer i artikkelen godt og reflektert rundt dette som skjer på hans skule. Eg har vore lærar på ein kristen skule i 13 år og veit kva som kjenneteiknar sunne og gode miljø. Slik eg ser det, er det først og fremst ei god ånd og eit kristent og kulturelt medvit som har evne til å samla, meir enn å skilja. På Kristelig Gymnasium der eg jobba, var dette ein basis som låg i botn for alt arbeid: Ei klar openheit om at det var ein kristen skule, men i hovudsak på ein måte der ein merka det på den kulturen som var der, meir enn på ei haldning om kven som oppfatta seg som kristne, og kven som ikkje gjorde det. Eg trur ikkje dei granskar hjarte og nyrer på desse ulike kristne skulane som Vårt Lands skriv om, men eg trur heller ikkje det er å unngå at dei som ikkje er ein del av dette, reflekterer over kor dei plasserer seg sjølv. For kva er det eigentleg å vera ein kristen? Kva inneber det? Er det nok å vera døypt? Er det nok å be i kveldsbøn? Er det nok å gå på eit møte av og til? Eg håpar at det ikkje blir lagt stein til bører for dei som ikkje ser det som naturleg å vera ein del av dette fellesskapet. Og eg håpar at desse har gode førebilete dei kan snakka med. Det er eit leiaransvar å sikra at det blir ein god kultur for alle.

Når eg les artikkelen, framstår livet som kristen som eit evig vitmemøte, du veit, slike vi hadde siste kvelden på leir eller på kortur der vi fylt av Anden, herleg nyfrelste, trøtte og forelska delte (litt for mykje) av det som låg oss på hjartet. Når vi kom heim, vakna vi av den åndelege rusen, og det jamna seg ut og blei stort sett til ei sunn kvardagstru for dei fleste av oss. Og det er noko eg lurer på i denne saka: Livet i ei boble på ein internatskule, let det seg foreina med dei erfaringane ein vil få etterpå? Bør vi dela det vi har på hjartet med jamaldra tenåringar? Kva press legg det på oss i oppførsel, i møte med eiga skam? Om det skjer brot på teieplikta, kva skjer med oss då? Kor er dei vaksne i dette? Kor er leiinga? Som prest har eg ei streng teieplikt som eg er forplikta på. Er det på Framnes gitt elevar den same tillita? Eg lurer på korleis det er for medelevar å gå rundt og bera på historier og erfaringar som er delt av medelevar. Kva gjer det med forholdet elevar i mellom?

Eg er samd i at det å vedkjenna synder, set ein fri. Kjære tid, vi vedkjenner syndene våre kvar søndag kl. 11.07 i Den norske kyrkja. Så det handlar ikkje om det. Det er for øvrig ikkje sant at vi ikkje snakkar om synd lenger, slik det blir hevda i artikkelen. Eg snakkar om synd heile tida, både i gudstenester og i konfirmantundervisning. Det kristne menneskesynet er det beste vi har å tilby dagens menneske, og det meiner eg Den norske kyrkja er seg svært medviten. Problemet er berre at dei som ikkje går der, men som høyrer til i andre samanhengar, meiner at vi snakkar for lite om synd – og i hovudsak synd meint som moral. Men ingen grunn til uro: Når det kjem til dette med synd, er nok nok krigarane og søstrene og eg heilt på linje. Eg trur likevel at det å vedkjenna synder (kva no det måtte vera) opent i eit fellesskap gjer ein frykteleg sårbar, og eg trur, erfaringsmessig, at mange av desse elevane vil møta ein virkelighet og få nokre erfaringar seinare i livet som gjer at dei vil sjå tilbake på dette som dei er med på no, med blanda kjensler. Det er ikkje sikkert det er så farleg, men det legg eit ansvar på dei som leier dette, og ikkje minst på skulen og leiinga.

Vårt Land har i det siste skrive mykje om usunne kristne miljø. Eg meiner difor det er underleg at det ikkje blir stilt langt fleire kritiske spørsmål i denne artikkelen. Ikkje fordi eg ikkje ynskjer dei som driv med dette, og dei som er med på det, alt godt, men fordi det kanskje hadde gitt meg som lesar, eit inntrykk av at det ligg eit refleksjonsnivå bak dette som eg ville bli glad for å få innblikk i. Leiinga burde få høve til å forklara kvifor dette er bra for Framnes, for heile Framnes og ikkje berre for dei som er ein del av det. Det kunne gjort meg som lesar, tryggare. Eg meiner det hadde tent både lesarane, avisa og desse skulane til det beste.

Det mest umiddelbare då eg høyrde om fenomenet for første gong: Eg blir frykteleg provosert over namnet på denne bevegelsen, eller kva vi skal kalla det; «Krigerne» og «Søstrene». Det er vanskeleg å ikkje setja desse to opp mot kvarandre, all den tid dette er to grupper i samme bevegelse. Menn skal bli menn – og jenter skal bli kjærlege og mjuke søstre? Forklar meg gjerne.

På bakgrunn av det eg les i artikkelen, ville eg faktisk vore skeptisk til å senda borna mine til Framnes, og det er ein skikkeleg kjip ting å seia. Eg fryktar for at det er ein kultur der som ikkje er bra, eg fryktar for at det blir eit A-lag og B-lag av kristne. Eg er ikkje redd for om barna mine skal enda på det eine eller andre laget. Men eg er redd for at dei skal tru at det å vera kristen er ein måte å leva på som ikkje let seg sameina med eit heilt vanleg liv her ute i verda: der ein kan vera den ein er med sine sterke og svake sider og alt som livet inneber, kjenna seg fri, vera ein del av eit vidt og ope fellesskap der ein til ei kvar tid bur, vitna om det trua betyr for ein, når ein føler for det, reisa på leir, gjera gode ting og dumme ting og stort sett leva eit heilt vanleg liv, i vissa om at «dåpens lys forblir når livet slukner» som Svein Ellingsen seier det i sin dåpssalme. For vi lever i ein nåde som rommar heile livet, og som er der heile tida, og livet skal ikkje vera ein krig og vi skal ikkje alltid vera snille søstre, men vi skal kjempa, elska, gjera godt, gjera rett, feila og reisa oss att. Også etter at vi er ferdig på internatskulen.

Før i tida, og kanskje framleis, sa ein ofte om Framnes at «denne skulen er ein heim, og denne heimen er ein skule». Eg blei alltid bevega når eg leste og såg dette, eg synest det er så fint sagt! Heldige, tenkte eg, dei som får oppleva dette! Eg håpar at det framleis kjennest slik å vera elev på Framnes. Ein skule er ein stad der ein skal utvikla seg og bli open mot verda, mot det som skil oss, og det som sameinar, og forsøka å finna ein veg i dette. Ein heim rommar alt vi er og har, det er det plass for det som er, av både vondt og godt, der kan vi vera som heile menneske slik vi er skapt i Guds bilde. Eg trur det er motivasjonen til dei som driv med dette litt snåle greiene som heiter «Krigerne» og «Søstrene». Men eg er likevel usikker på kva det gjer med ungdom som blir dratt inn i dette i 2024. Henrik Ibsen har sagt følgjande: «Et Hjem er der, hvor deiligt Rum for fem er, skønt der blandt Fjender tykkes trangt for to. Et Hjem er der, hvor alle dine Tanker kan lege frit som Barn paa Faders Fang, hvor ej din Røst paa Hjertedøren banker før Svaret lyder i beslæktet Sang.»

Gud velsigne oss alle på den vegen vi går!