Bevis eller bevegelse?

Første påskedag og den glade påsketida. Ein periode der vi på ein særleg måte kjenner glede over å høyra til i kyrkja, i fellesskapet av dei som trur. I alle fall er det slik eg alltid har kjent det. Dei fantastiske salmane, bibeltekstane, gleda, nattverdfellesskapet… Alt vi gjer som har oppstandelsens forklarande lys over seg. Første påskedag er ein fantastisk dag!

I år har eg likevel tenkt litt på kva det er som er motoren i trua mi. Eller kva som gjorde og gjer at eg er kristen, og, ikkje minst, kva som opnar opp i dag, kva som leier mennesket inn i, eller tilbake til, mysteriet og fellesskapet. For det kjem stadig nye inn i fellesskapet. Når menneske som ikkje pleier å gå i kyrkja, plutseleg, eller over tid, begynner å gjera det, er det veldig fint. Når nokon som ikkje har sett sine bein i eit kyrkjerom på 30 år plutselig seier «no må eg tenne lys kvar gong eg er her», er det veldig fint. Når menneske i samtale (ofte!) opnar opp om kva trua betyr, er det veldig fint. Då anar eg ein lengsel som kyrkja må lytta til.

Og då trur eg ikkje det primært handlar om overbevisning. Men om bevegelse. At nokon ord har truffe, at nokon menneske har sett dei, ein opplevelse av at kyrkja representerer noko dei saknar. Kyrkjefaderen Augustin snakka om å «movere». Det er det, eg trur skjer. At nokon eller noko har rørt ved dei. Ein kronikk om kvifor Jesus døydde og stod opp – som vi ofte ser ein del av i påsken – er vel og bra. Men eg trur ikkje grunnen til at menneske i 2019 oppsøker kyrkja er at dei er overbevist om at det er sant og dermed trekker den logiske slutninga at dei då vil gå i kyrkja. Eg trur det handlar om at dei har møtt ei kyrkje som er der for dei, som tek imot dei, som relaterer seg til deira liv, og som snakkar sant om livet. Det er så mange som ikkje gjer det. Den danske hospice-presten Ingeborg Ellen Kastberg Nielsen seier følgande om sine samtalar med døande: ”Patienterne efterspørger ikke skråsikre svar. De søger solidaritet og samtale i øjenhøjde om de høje og dybe ting, som ingen af os kan vide om, men kun tro om og på,” seier ho til Kristelig Dagblad. (https://www.kristeligt-dagblad.dk/historier/opstandelsen).

Gudstenesta er ein bevegelse. Frå kanskje bakerste benk og fram til nattverdbordet. Det krever litt mot første gongen. Men det skal de vita, alle de som lurer på om det går an å komma; mitt største ønske og mi største bønn er at dei hindringane som stoppar menneske frå å komma, skal bli borte! Hindringar frå oss som kyrkje, men kanskje aller mest hindringane i deg sjølv. Kom og erfar at fellesskapet er for deg, at du treng kyrkja og at kyrkja treng deg, og at det er nokon som ventar på at nettopp du skal komma (tilbake). Kort sagt: kom heim!

Det kjem ein vind
han tek og tek og tek deg
Han tek deg dit
til dit du alltid var
det kjem ein vind
som veit og alltid visste
og du er der
der du alltid var.

Jon Fosse

Petrarca og eg, og slik gjekk det

Petrarca

Av og til må ein prøva nye ting. Dette er noko nytt; ein sonettkrans. Eg har skrive masse dikt, både på rim og utan rim. No er salmeplata, med bl.a. tekstar av meg, spelt inn, den kjem ut tidleg på hausten. Det er veldig moro. Livet føles så rikt når det blir plass for ting ein ikkje heilt såg komma (av det gode slaget!) Så no: Eg har altså skrive min første sonettkrans. Den er ikkje storarta, det er mykje ein kan pussa på og kanskje nokre nødrim. Men eg begynte på lørdag, og den blei ferdig søndag kveld, så eg er ganske fornøyd. Den er så lang, at bloggen er den beste plassen å publisera den. Det finst ulike sonettformer. Eg har gått for Petrarca-sonetten (oppkalt etter han på bildet) som har rimmønster abba cdc dcd. Det artige – og vanskelige – med sonettkransen er at den siste strofa skal bestå av den første verselinja i alle dei andre strofene. Og den første verselinja i kvar strofe skal gjenta siste linja i forrige strofe. Så det er litt å halda styr på. Og det blir litt matematikk oppi det heile (og det er jo ikkje mi sterke side) og masse lyrikk – som skal høva saman rimmessig. Det blei litt mykje «kjær og nær» på rimfronten, men trur eg har unngått hjerte – smerte. Eg skal nok skriva fleire sonetter framover! (Du er herved advart!)

Uansett – det viktige er innhaldet. Påskeforteljinga og kva den betydde for dei som opplevde det på nært hald, for oss i dag – og i framtida vår. Så, opna hjartet!

Ved byporten. Peter.

Nå hyller de deg her på byens torg.

Men jeg står her og undrer, hva skjer nå?

Hva hender nå med alt jeg trodde på?

Jeg skjelver, og i hjertet er det sorg.

Hva møter deg, hva er bak neste dør?

Mitt sinn har kjent en uro dag for dag.

I tankene der vokser lag på lag

av følelser jeg aldri har hatt før.

En sorg og uro roper i meg selv:

At alt som var, kan knuse og blir støv

og flyte bort som slam i tidens elv.

Jeg står her og jeg skjelver som et løv

Og jeg som alltid trodde, fast som fjell.

Nå undrer jeg om alt var bare tøv?

Tøv og tant?

Om alt er tøv, jeg velger å bli her.

Vi eier dette sammen, du og jeg.

Og jeg blir ved din side, stol på meg.

Du er mitt liv, min tro, jeg har deg kjær!

Nå er det jeg som skal få være venn.

Nå er det jeg som skal få vise veg.

Jeg tørker gjerne tårer, trøster deg.

Og blir du redd så er jeg nær igjen.

Jeg svikter aldri deg, det vet jeg visst.

Når natten kommer, er jeg også der.

For jeg er den som holder ut til sist.

Jeg er din venn, og jeg er alltid her!

Om du blir stukket av en tornekvist,

og om du fryser, får du mine klær!

Kveld

Ja, om du fryser, får du mine klær.

Min egen sorg den bærer jeg på selv.

Den får sitt utløp når det er blitt kveld.

Jeg tenker på deg, kjenner du er nær.

Nå kneler du alene, og du ber.

Vi delte måltid, spiste og drakk vin.

Du bøyde deg til jorden, Herren min!

Jeg spurte deg, hva gjør du nå, hva skjer?

I kjærlighet du vasket våre ben.

Du ble vår tjener, du som er vår Gud!

Av dine hender ble jeg vasket ren

Du bøyde deg og rørte ved vår hud.

I denne natt, i kvelden som ble sen

så holdt du nå ditt siste gjestebud.

I hagen

Getsemane, her kneler du i sorg.

Vi ser din nød, du ligger her på knær.

Og bønnen er ditt ene hvileskjær.

Vi kjenner på din avmakt, du vår borg.

Vi våkner brått, vi har visst sovnet av.

Vi sviktet deg da nøden din var stor.

Da dine tårer vætet nattens jord.

Og da du ba om nåde, ikke grav.

Du ba om at den kalken måtte gå

forbi deg, så du kunne slippe fri,

men inni deg så vet du hva du må.

Og jeg som lovet at jeg skulle bli

Jeg snur meg bort, jeg angrer på det nå.

Jeg sovnet og jeg glemte sted og tid.

Ved bålet

Jeg sovnet her, og skammen i meg brant

Jeg svek meg selv, og mere; jeg svek deg

Jeg skulle gå med deg langs smertens vei.

Men kjødet det var svakt, og søvnen vant.

Nå fører de deg bort, og Judas går.

Med alle dem som vil at du skal dø.

Med alle dem som vil at du skal blø.

Hva venter deg? – Et kors og dype sår.

Jeg setter meg ved bålets varme glør

De spør meg hvem jeg er, og jeg ser bort.

Jeg lyver, og jeg glemmer hva jeg gjør.

Igjen så svikter jeg, det går så fort.

Jeg lyver, jeg fornekter mens du dør!

Og hanen galer, se nå er det gjort.

Forhenget revner

Og se nå er det gjort, i denne stund

så revner alle forheng, gjør det klart

at kjærligheten seirer over hat

at livets Gud er kjærlighetens grunn.

I denne mørke nattens morgenrød

Så stiger det en tanke i mitt sinn

Som stryker meg så vennlig på mitt kinn.

At kjærlighet er sterkere enn død.

Nå løfter de deg ned fra korset ditt

Og bærer deg til hagens mørke grav

Du gav ditt liv, så jeg kan berge mitt.

Din kjærlighet er livets store nav

Den hjelper meg å leve sterkt og fritt.

Jeg glemmer aldri alt det som du gav.

Grå dager

Jeg glemmer ikke deg, du livets grunn.

Mitt liv har ingen glede uten deg.

Men hva skal skje, hva venter nå på meg?

Når du er borte, ser jeg livets bunn.

Og dagene som kommer, de er grå.

Jeg famler her i mørket for meg selv.

Og hele livet kjennes som en kveld.

Jeg skjønner ikke helt hvor jeg skal gå.

Da vi gikk rundt med deg, da fikk vi se

Alt det du gjorde, alt det som var godt

Du gjorde mange under, og det ble

en reise av de sjeldne, rik og flott

i tre år fikk vi dele, prate, le

så heldige vi var, alt vi har fått!

Innestengt

Alt vi har fått, vi følte at vi vant

Nå sitter vi bak lås og slå i frykt

I mørket har vi gjemt oss uten lykt.

Vi trodde deg, vi trodde det var sant

Jeg hører noen skritt, det banker på.

Og frykten stiger, hva er det som skjer?

Jeg roper, tigger, gråter, og jeg ber.

Men noen roper «du må åpne nå»!

Og kvinnene er utålmodige

De tripper og de banker, de vil inn

De sier de har noe jeg må se.

Men jeg kan ikke slippe frykten min.

Hva skal jeg gjøre, gråte eller le?

Jeg løper ut av livets stengte grind.

Til graven

Fra livets stengte grind til Jesu grav

Går veien min, jeg løper, og jeg ber

om nåde til å tåle det jeg ser.

Om visdom til å legge tvilen av.

Og hvilken morgenstund i hagens lys

Jeg kan ikke beskrive det jeg ser.

Men ingen sorger har jeg noe mer.

Og borte er det triste, mørkets gys.

Og det jeg hadde håpet, det ble sant

I kjærlighetens avglans fikk jeg se

At det som meg i mørke tanker bant

det fjernet han på korsets nakne tre

der hatet tapte, kjærligheten vant

nå kan jeg leve livet mitt på det!

På stranden

Nå kan jeg leve livet mitt fordi.

Du ga meg ikke opp, tross mine svik

Du møter meg på stranden, er deg lik.

Og vi får motta alt det du vil gi.

Jeg kjente deg i morgenrødens skjær

Da du brøt brødet, slik du gjorde før.

Og sårene i hendene de gjør

At jeg forstår, du er den jeg har kjær.

Du er her nå, slik som du alltid var.

Men likevel, du bærer noe mer

I blikket ditt, der får mitt liv sitt svar.

Jeg tror på deg, du ser på meg og ler!

I denne morgenstund er alt jeg har

En tro, en glede og et håp, jeg ser.

Tro og håp

At gjennom livet er mitt håp en stav.

Igjennom alt som livet vil meg gi.

Og om min tro vil vakle, Kristus gav

sitt liv for meg så jeg kan være fri.

Mitt liv er fylt av glede, ikke frykt

Hver dag det er en gave som jeg får

På troens stier der min vandring går

Er Gud min støtte, og han er min lykt.

Og dette ord gir glede, ikke sorg.

Det skaper liv og glede, håp og tro

Det startet med et esel og et torg

En Gud som ble som oss, som gråt og lo

Som var vår styrke, og så fast en borg.

En borg, der våre hjerter finner ro.

Til oss. 2019

En borg, som aldri svikter, selv når vi

vil leve uten Gud og tro at det

Er svaret som vi trenger for å se

At livet vårt gir mening, gjør oss fri.

Men det vi trenger, kan vi bare få

Av ham som smakte døden i vårt sted

Hos ham kan våre hjerter finne fred.

Og til hans tomme grav der kan vi gå.

Og sammen med de mange som gikk før

Så vet vi at det venter oss en vår

Et liv som oppstår først når kroppen dør.

På veien mot det livet får vi sår

Vi elsker, hater, vokser, lever, blør

Ved livets siste grense, Herren står.

Mitt liv

Og Herren står her, midt i livets kav.

så er han der og roper ut mitt navn

og når jeg faller, er det i hans favn.

og jeg får mye mere enn jeg gav.

Jeg får et evig liv, et liv med Gud

En sommerdag som aldri blir til kveld.

Der livet er et gledens gjestebud

Og gjestene er andre og meg selv.

Et liv helt uten tap og uten savn

Der alle mine spørsmål får sitt svar.

Et evig liv hos Gud som vet mitt navn.

Mitt faste punkt, det håpet som jeg har

når båten min skal segle inn til havn

det er min Gud, min Herre og min far.

Trosten

Min Gud, jeg løfter vingen og er fri.

Som fuglen løfter sangen, slik skal jeg

få leve som ditt barn og være meg!

og hvile i din fred uendelig.

Men inntil dette skjer, så er jeg her.

Og det som minner meg om hva jeg har

er tonen i fra svarttrosten så klar,

som sier meg at Du er alltid nær!

I mørket høres trostens vakre sang

Den vare tonen varsler, det er vår!

Jeg skal få møte lyset, nok en gang.

Jeg kjenner at på veien som jeg går,

er kjærligheten dagens dype klang

og nåden er en gave som jeg får.

Slik alt ble

Nå hyller de deg her på byens torg

Om alt er tøv, jeg velger å bli her.

Jeg gir deg kappen for jeg har deg kjær.

Og her i hagen kneler du i sorg.

Jeg sovnet her og skammen i meg brant.

Og se nå er det gjort i denne stund.

Jeg glemmer ikke deg du livets grunn.

Vi som var med, vi følte at vi vant.

Fra livets stengte grind til Jesu grav

Nå kan jeg leve livet mitt fordi

en tro jeg har og håpet er min stav.

En borg, som aldri svikter, selv når vi.

Og Herren står her, midt i livets kav.

Min Gud, jeg løfter vingen og er fri!

Eit heilt vanleg, uvanleg liv

Min morfar Albert Raknes i sin ungdom. Eg har arva hans poetiske evner, men definitivt ikkje hans fysikk!

Lindmo, NRK, 15. februar 2019: «Dette er jo eit heilt alminneleg liv (om mora sitt liv). Men så er det jo ikkje det. Men vi trur det fordi det er så nært. Og det vanskelegaste i verda er å sjå det som er nærast. Det går særlig ut over foreldre, trur eg. Fordi ein trur jo at dei har vore rundt deg heile tida. Ein gløymer at dei har hatt eit liv.» Linda Eide

I dag veit eg ikkje heilt kor eg skal begynna! Eg har så mykje artig og fint på hjartet. Det skal handla om liv. Mitt liv, men kanskje mest om andres liv. Men så er det jo slik at andres liv også påverkar mitt liv – ja, eg er jo eit resultat av andres liv. Orda som Linda Eide sa på Lindmo på fredag, var så fine, og eg tenker dei er heilt sanne. Dei passar i alle fall så godt saman med det eg sjølv erfarte denne helga!

I går fylte eg 45. Til bursdagen fekk eg ei veldig spesiell bok av mor mi. Det var ei bok med masse bilete samla saman til ei bok, av tanta mi, Åse. Dei hadde funne ei konfekt-øskje med masse ukjente bilete i! Tenk for ein skatt! Det var utruleg artig å sjå bilete av mor, besteforeldre, oldeforeldre og tippoldeforeldre. Sjå bilete av mormor, som no er død, då ho var ei lita jente på fire år. Sjå bilete av tanter og onklar i fotoboksar på 60-talet, og tannlause tippoldemødre frå 1799.

Då eg såg alle desse gamle bileta, nokon av dei skikkeleg gamle, slo deg meg: Vi lever alle vanlege, uvanlege liv! Når vi har bilete der vi kan sjå tilbake på andres liv, blir vi oppmerksomme på at andres liv er som vårt – det inneheld draumar for framtida, det inneheld glede, sorg, festdagar og kvardagar, ungdomstid, kjærastar, avskjeder og møte. Alt blei så levande for meg då eg såg desse bileta, og eg måtte justera inntrykket mitt og tenka nytt om nokon av dei eg såg på bileta, akkurat slik Linda Eide sa det på Lindmo. Det var så fint! Eg blei audmjuk og tenkte; her er eit liv, akkurat som mitt! Vanleg og uvanleg. Her er det kjærleik, smil, usikkerhet, kaos, levd liv! Nokon var predikantar i indremisjonen, nokon fiskarar, nokon bønder, nokon mekanikarar, nokon lærarar, nokon misjonærar. Vanlege, uvanlege liv.

Som menneske er vi fletta inn i andres liv. I kyrkja i dag, på såmannssøndagen handla det også om dette. Om forholdet vårt til andre, ansvaret vårt for kvarandre, om slekt som følgjer slekt. Dei vakre orda frå Mosebøkene lyste over denne søndagen:

«Disse ordene som jeg pålegger deg i dag, skal du bevare i ditt hjerte. Du skal gjenta dem for dine barn og snakke om dem når du sitter i ditt hus og når du går på veien, når du legger deg og når du står opp. Du skal binde dem om hånden som et tegn og ha dem på pannen som et merke. Du skal skrive dem på dørstolpene i huset ditt og på portene dine.» 5. Mos 1, 6-9

Mine forfedre, mine besteforeldre og foreldre har alle sin del i den personen eg har blitt, både fysisk og mentalt. Dei har gitt meg ein arv, og heldigvis er det noko som både dei og eg har halde fast på – og som også eg vil gi vidare til mine barn. Dei har gjentatt dei viktigaste orda for meg, om at eg er skapt, oppreist og elska av Gud.

Det var rart at eg fekk den boka i går. Det er mi tante Åse, som eg sa, som har redigert boka. Eg visste ikkje om denne boka før i går. Eg har ikkje for vane å fortelja om slekta mi i preikene mine. Men på tirsdag bestemte eg meg for å nevna nettopp mi kjære tante Åse i preika mi i dag, fordi det var ho som bar meg til dåpen, 21. april 1974. Og det var der alt begynte. Såmannssøndagen minner meg også om at nokon har sådd Ordet i min åker, at nokon har gitt meg næring, at nokon og noko har bore meg, at noko har vakse fram av det, og at dette har gitt og gir meg mot og frimod til å vera den eg er. Takk, alle!

«En bønn er gjemt i hjerteslagets rytme…»

 

20190207_112126

Vi har ulike erfaringar, meiningar og synspunkt på ein del ting utfrå kor vi høyrer heime i kyrkje- eller bedehuslandskapet. Den siste tida har eg tenkt ein god del på det. Og, ikkje minst, vi tar med oss våre erfaringar, vår forståing og våre preferansar når vi skal tolka og analysera den tida vi lever i, og andres måte å leva på.

Ofte er det slik at det som pregar oss aller mest, er dei erfaringane og tradisjonane vi har med oss frå eigen barndom, frå vår eigen historie. Det har eg merka også som prest, både hjå meg sjølv og hjå andre. Utfrå vår bakgrunn tolkar vi det vi opplever i notida. Det gir meg ofte litt å bryna meg på. Det er fint. Eg møter av og til meg sjølv i døra. «Går det an å tenka slik»? «Går det an å meina det»? «Går det an å formulera seg slik?» Eg er oppvaksen på ganske lågkyrkjeleg vestland, med både kyrkje- og bedehusbesøk stort sett kvar veke. Så opplever eg i 2019 at det, naturleg nok, er stor forskjell på korleis kyrkja er og fungerer der eg er no, og der eg vaks opp. Det er sjølvsagt på grunn av forskjell i tid, men også på grunn av kultur, tidsånden, geografi, folkeferd, lynne osv. Det har gitt meg ein god del å tenka på.

Ofte krasjar det. Og det kan vera sunt, for min eigen del. Men det kan også vera trist, fordi eg synest det krasjar så ofte. I debattar, i samtalar, i praksisar, i kvardagen, mellom kyrkjesamfunn. Eg synest det er trist at vi ikkje kan akseptera kvarandre meir på tvers, finna meir glede i evangeliet, peika saman på det som er sentrum i trua vår, på kryss og tvers av det som skil oss. Og det handlar blant anna om korleis vi snakkar om kvarandre. Kva vi trur om kvarandre.

«En bønn er gjemt i hjerteslagets rytme». Sitatet er henta frå ein av salmane til Svein Ellingsen. Eg tenker at det kan vera eit utgangspunkt for å tenka stort om det å vera Guds barn i 2019. Ellingsen trekker ofte linjer frå dåp til død, og dermed set han alle døypte inn i ein relasjon til Gud. Og det er så viktig og fint! Nådens hvelving er stor og romslig.

Vi eier del i Kristus-livets rikdom!
Å, hvilken grunn til uopphørlig lovsang!
Vi skal få leve under Nådens hvelving
fra dåpens daggry til vår siste time!

Mange meiner mykje, også om Den norske kirke. Det interessante er at mange av dei som meiner noko om Den norske kirke, ikkje er her så mykje, ikkje møter dei enkeltmenneska eg møter, ikkje høyrer dei historiane om levd liv som eg høyrer. Eg møter konfirmanten i ein individuell samtale. Han fortel meg om eit krevande liv, om ting som aldri tar slutt og aldri blir betre. Om utenforskap. Om tøffe forhold heime. Fast i blikket. Klar i talen. Og heilt klar på at kyrkjeleg konfirmasjon er naturleg. Kanskje går han berre dei åtte gongane han skal, i kyrkja. Men det er utruleg fint at det er 50 konfirmantar som går åtte gongar i kyrkja i vår menighet i 2019, i den mest sårbare, tøffe og intense perioden i livet. Eg møter den pårørande som har dårlege erfaringar med kristenliv frå eigen familie. Som gruer seg for å komma i kyrkja på grunn av dårlege minne. Men som så gjerne vil at vi skal ha «Det er makt i de foldede hender», fordi den song alltid bestemor. Og eg møter kvinna som alltid må i kyrkja og tenna lys. Berre det. Ikkje noko meir. Men noko djupt personleg likevel. Eit rom å komma inn i som tilbyr noko anna. Noko større. Noko stort nok.

Kjære deg som meiner mykje om andre menneske: Ingen er berre det du ser. Ingen er berre det du høyrer. Og ingen er i alle fall berre det du trur. Legg derfor bort fordømmelse og mistenkeleggjering og gled deg over dei som er i kyrkja, dei som kanskje lever livet sitt litt annleis enn du gjer. Som kanskje praktiserer trua si annleis enn det du ville gjort. Det ligg kanskje gøymt ei bønn «i hjerteslagets rytme» også der. Det er det berre Gud som veit.

Livets lavterskeltilbud

20190202_112205-3

Overskrifta er henta frå førre A-magasin der Christine Koht kallar det å gå for nettopp dette: Livets lavterskeltilbud. Eg kunne ikkje sagt det betre sjølv. Å gå er ei gåve. Det er gratis, sunt og du får mengdevis av frisk luft på kjøpet. Og det er ein super måte å bli sprek på, spesielt for deg som treng å komma i gang. Gleda ved å gå er fantastisk, gevinsten enorm, både psykisk og fysisk.

 

Den danske filosofen Søren Kierkegaard seier det sånn: «Tap for all del ikke lysten til å gå: jeg går meg til det daglige velbefinnende hver dag og går fra enhver sykdom; jeg har gått meg til mine beste tanker og jeg kjenner ingen tanke så tung at man ikke kan gå fra den

 

Når eg er ute og går, lar eg både mobil (om eg ikkje må ha han med) og klokke ligga heime. Ingen musikk på øyret. Berre meg sjølv og mine eigne tankar. Det kvernar på. Nokon går eg frå, nokon veks og blir større. Dei får eg glede av seinare. Det kan vera ei preik, det kan vera noko eg skal skriva, eit møte eg skal bidra med noko på. Ein får gjort mykje når ein går! Det er rett og slett god mentalhygiene, og eg tenker som Kierkegaard: «…ingen tanke så tung at man ikke kan gå fra den»! Tidleg på morgonen eller seint på kvelden, ei ledig ettermiddagsstund eller midt på dagen på ein søndag. Ein tur er aldri feil. Eg har aldri angra på ein tur! Tur er rett og slett kortreist lykke. Alt ligg klart, rett utanfor døra! Naturen ventar på oss.

 

Eg liker lavterskeltilbud. Det er litt det samme i kyrkja. Den står der. Det kostar ingenting for deg å vera der, du får nydeleg musikk, fint fellesskap, god forkynning og gratis kaffi og kake! Både kyrkja og naturen seier til deg: Kom, for alt er gjort ferdig. Det er berre å gå. Inn i kyrkja, ut i naturen! Gud lar seg finna begge stader. God tur!

Kor hadde vi det frå?

terje vigen

Eg blir stadig forundra over menneskers bereevne. Det er så mykje kraft i det å vera menneske, krefter som ligg i oss, og som får oss til å makta å gå gjennom det som livet byr på. Dei færraste av oss går fri frå prøvingane i livet. Nokon får meir enn andre. Eg høyrer så mange historier om liv som har vore vanskelige, krevande, situasjonar der menneske har gått inn og nesten ofra sitt eige liv for eit søsken som trong oppfølging, ei mor som var sjuk, eit barn som krevde alt. Vi berre gjer det. Kanskje har vi ikkje noko val. Likevel er det noko djupt rørande med dette. Og ikkje nok med det. Mange endar opp med å seia «eg synest vi har vore heldige», eller «vi har hatt eit godt liv, alt i alt». Ein blir audmjuk i møte med slike menneske, og lurer sjølv på korleis ein ville handtert ein tilsvarande motgang. Kolbein Falkeid har sett ord på nettopp denne sida ved å vera menneske:

Men hvem sa at dagene våre
skulle være gratis?
At de skulle snurre rundt
på lykkehjulet i hjertet vårt
og hver kveld
stoppe på gevinst?
Hvem sa det?
Hvor hadde vi dét fra?

Hvem sa at livet vårt
skulle være lett å bygge ferdig?
At mursteinene var firkantede ballonger
som føk på plass av seg selv?
Hvem sa det?
Hvor hadde vi dét fra?

Der var piller for alt: nerver,
vedvarende hoste og anemi.
Men hvem sa at snarveiene
støtt var kjørbare? At fjellovergangene
aldri snødde til? Og at nettopp vi
skulle slippe å stå fast i tunnelen?
Ja, hvem sa det?
Hvor i all verden hadde vi dét fra?

 

Vi lever i ei tid (det har mennesket kanskje alltid gjort) der krava og forventningane er så høge. Både til det vi skal klara sjølve, og det vi trur andre meiner vi skal klara. Alt skal vera så bra, så perfekt, så gjennomført. Men kven har eigentleg sagt at det skal vera det? Kven har sagt at det skal gå an å få til det? Det er ikkje alltid et finst ein snarvei til eit betre liv, ein snarvei til ein slankare kropp eller ein snarvei ut av sjukdom, ein bakvei så vi kjem lettare til det gode. Vi kan ikkje alltid gå rundt, av og til må vi gå gjennom. Og ganske ofte blir vi utsett for ting vi ikkje kan ha kontroll over. «Livet skjer», var det ei kvinne som sa til meg, som hadde mista mor si og som i tillegg hadde mange andre utfordringar. Det synest eg var godt sagt.

Vi kjem heilt sikkert ut på andre sida som menneske med nye erfaringar, kanskje nokon erfaringar vi ikkje ville vore utan. Møtet med det krevande lærer oss noko om kva som er viktig, og kva som er mindre viktig. Og eg trur at om vi faktisk klarer å gå gjennom livet med seinka skuldre på det at alt skal vera perfekt, så blir livet betre. Ei viktig erkjenning er jo også at vi ikkje er beskytta mot det som skjer i livet, uansett kor mykje vi jobbar for det sjølv. Den finske diktaren Eeva Kilpi seier det så fint:

Vi har inget skydd mot kärleken,
inget skydd mot livet,
inget skydd mot döden,
inget skydd.
Så skyddslösa är vi.
Det ligger nästan något storslaget i det.

Og for min eigen del kjenner eg også at den kristne trua hjelper meg til å forstå at eg ikkje lever i ei perfekt verd. Ja, kor i all verda hadde vi eigentleg det i frå, at vi gjer det? Erkjenninga av at vi i denne verda ser i spegel og i gåter, at vi lever i det uperfekte, hjelper meg å leva med smerten eg sjølv opplever, og den eg ser at andre opplever. Ting kan skje. Alt kan skje. Ofte går det bra. Men ikkje alltid. Av og til må vi gjennom ting, av og til slår idyllen sprekker. Men – «there is a crack in everything, that’s how the light gets in.» God mandag!

«Hvem vil gå?»

Fellesskap

«Hvem skal jeg sende, hvem vil gå?» song vi på åttitalet i songen «Jesus, her er jeg, send meg». Eg begynte å tenka på denne setninga i går, ikkje veit eg korleis eg kom på akkurat den setninga, men ho datt no ned i meg, eller kanskje eg heller skal seia «ho kom til meg»? Eg er jo trass alt oppvaksen på bedehuset. Utgangspunktet for at denne strofa dukka opp, var nokre tankar om gudstenesta, om familiært menighetsliv, om ein kan kallla det det, og om kva som kjem til å skje med gudstenesta i framtida.

Mange er bekymra for gudstenestas framtid. Det er kanskje grunn til det, kanskje ikkje. Ei viss rekruttering vil det alltid vera blant menneske som når ein bestemt alder, trur eg, som vil sjå verdien av det som skjer kl. 11 på ein søndag, år etter år, søndag etter søndag. Og som kanskje er ferdige med småbarnsperioden. Gode rutiner er ei gåve til truslivet. Det som eg synest er meir interessant enn å bekymra seg for gudstenestebesøket, er å analysera mi – og min generasjon – si tilnærming til gudsteneste og menighetsliv. Dette er ingen fullstendig analyse av dagens situasjon, men nokre strøtankar om temaet basert på eiga erfaring og eigne tankar.

Eg vaks nok opp med meir «press» (ikkje nødvendigvis negativt) heimanfrå på det å delta på kristne aktivitetar enn det mine barn gjer, gudstenestebesøk (og møte på bedehuset) inkludert. Eg protesterte nok mindre enn mine ungar gjer – på godt og vondt. Vi kan godt vera oppgitt over at folk ikkje går på gudsteneste, men når sant skal seiast, er det vel mange av oss som har vakse opp i kyrkja, og som for så vidt er glad i gudstenesta, som heller ikkje er «flinke til» å gå i kyrkja, langt mindre å ta med barna våre dit? Vi opplever rett og slett at det ikkje er veldig viktig for oss å gå i kyrkja med barna vore. Det i seg sjølv er jo ganske interessant. Eller, det vil seia, vi tar dei med i kyrkja, men gudstenesta kl. 11 på ein søndag er kanskje ikkje øvst på lista over prioriterte kyrkjelege aktivitetar. Men vi deltar på barnekor, trusopplæringstiltak, klubb, temakveldar, konsertar og konfirmasjonsundervisning og ser for så vidt på oss sjølve som garva kyrkjegjengarar likevel. Det er fint!

Det er ikkje tvil om at gudstenestelivet er i endring. Det tåler vi. Når eg tenker på korleis bedehuslivet har endra seg berre frå eg var barn og til i dag, er det ei enorm endring. Det er kanskje trist, og vi kan godt synast at det er vemodig. Men verda går vidare i kontinuerlig endring, og det er jo vi som er her, som er med på å forma den endringa. Den skjer jo ikkje uavhengig av oss som til ei kvar tid befolkar denne jorda. Kanskje har nedgangen vi snakkar om i kyrkja, meir å gjera med liva vi lever, enn «kor kristne» vi er? Kanskje passar det oss betre i enkelte periodar med trusopplæringstiltak som varer ei helg, i staden for ein fast aktivitet kvar onsdag? Eg er nemleg ikkje i tvil om at kyrkja betyr noko for oss som er vaksne og foreldre i dag. Men eg lever eit anna liv enn mine foreldre gjorde på sytti- og åttitalet, eg oppdrar barna mine annleis, eg har eit anna yrkesliv og ei anna fritid. Og før mi tid var det jo endå mindre snakk om ikkje å følgja med foreldra på gudsteneste eller møte i bedehuset. Litt av poenget mitt er at vi jo også ønsker barn som får velja sjølv, som tek stilling sjølv, og som ikkje blir tvinga til religiøse praksisar. Men det er klart at dei valmuligheitene som vi gir barna være, gjer noko med rutine og fortrolighet, med kristenliv og kristen praksis. Eg blei ikkje tvinga til å vera med, men vi protesterte nok mindre generelt på det som kom frå vaksnes munn, enn det mine barn gjer i dag. På godt og vondt, mest på godt, er mi erfaring. Eg hadde for øvrig ein strålande, god oppvekst, om nokon skulle vera i tvil. Den hadde i all hovudsak stått seg godt etter dagens målestokk, også.

Eg trur det, nettopp på grunn av det eg skriv her, er viktig at når barna er i kyrkja, enten det er på trusopplæringstiltak, kor eller konfirmantundervisning, så er vi tydelige med kva vi tilbyr; gjerne ei liturgisk avslutning med bønn og lystenning, ein fast salme eller ei anna form for ritual. For det vi vil, er jo at trua skal vera ein reiskap som barna våre kan ha glede og nytte av – ikkje noko som er dytta på frå foreldre. Det finst ulike måtar å tilnærma seg religion på – med tanke eller kropp (Det eine utelukkar ikkje det andre). Det siste trur eg har vore undervurdert eller underkommunisert som verdi. For kva er det å læra seg å tru? Det er å gjera tru; tenna lys, be, synga… Det handlar om å finna ut at dette er noko eg ikkje kan leva utan, fordi handlingane eg gjer, gir livsmeining. Det kan både ha verdi og ikkje-verdi å ha blitt tvinga med i kyrkje eller bedehus som barn. Den gode frivilligheten hjå dei som møter opp, enten det er til gudsteneste eller konfirmasjonsundervisning, kan vera med på å skapa rom for endå betre fellesskap og vera med på å skapa endå større rom for eit fortruleg og godt forhold til tru og religion for dei som er der. Fordi dei som er er der, har valt å vera der. Vi har sjølvsagt eit ansvar og ein mulighet for å styra barnas aktiviteter, og det å av og til å bli tvinga med på ting ein ikkje vil, har ingen vondt av innimellom. Det gjeld vel både skiturar og gudstenester. Men vi gir nok meir rom for val no enn før, vi tar barna med på råd, i større grad. Dessutan var det mindre å velja mellom før – og det er kanskje også ein vesentleg faktor når vi skal sjå på dagens familiar og deira aktivitetsnivå og forhold til lokalmenigheten.

«Hvem skal jeg sende? Hvem vil gå?» Mange vil framleis gå. Mange vil møtast – i hovudsak kanskje på andre tidspunkt enn kl. 11 på ein søndag. Det er kanskje litt dumt, men også veldig fint. For der to eller tre er samla, der er Jesus midt i blant oss, som skrive står. Og så vidt eg hugsar, fylgde det inga tidsavgrensing med denne lovnaden. Så anten klokka er 11 på ein søndag eller 18 på ein onsdag, lar Gud seg møta i kyrkja og i fellesskapet. Velkommen!

 

For nyanseringa sin del: eg er glad for at eg i så stor grad blei trekt med i kyrkje og bedehus, og ideelt sett kunne eg tenka meg å vera endå flinkare til det sjølv med eigne barn. Men verda er, som sagt, i endring, og vi må prøva å halda fast både det, og at vi faktisk utøver religion på andre måtar enn før, både i heimen og i sosiale samanhengar. Leirarbeid er jo til dømes ein strålande måte å utsetta barna for sunn, religiøs praksis (det er jo ikkje noko nytt fenomen). Det er ei vanleg gudsteneste også – så sant vi kjem oss av gårde. Målet er altså ikkje å snakka ned gudstenesta, men heller å analysera litt enkelt korleis måten vi lever liva våre, korleis vi oppdrar og prioriterer, påverkar besøkstalet på gudstenesta kl. 11 på søndagar. Det er også viktig for den eldre garde, eller alle dei av oss som «veit korleis det pleidde å vera» å erkjenna dette, slik at småbarnsfamiliane som kjem i kyrkja, ikkje blir møtt med «før var det så og så mange i tensing», «på åttitallet var vi 95 barn på søndagsskolen» osv. Det er ikkje god rekrutterings- og ivaretakingsfilosofi. Nostalgiens byrde får vi bera, vi som kjenner den. Ta imot barn og dagens unge foreldre med eit ope sinn, ikkje med sorg over korleis det var før. For det var mykje som var annleis før. Og det er mykje som er fint no.