Kyrkjeskip og såpebobler

20181113_215601

Heldigvis er det slik at nokon ting står fast. Og heldigvis er det slik at nokon ting endrar seg. Begge deler er fint å tenka på. I dag var det babytreff i kyrkja. I tillegg til babysang har vi to-tre babytreff i den eine kyrkja vår. Det er gull! Der møter eg barn som er døypt og barn som skal bli døypt. Og foreldra møter oss som jobbar i kyrkja. Gode relasjonar blir skapt her. Er du som les dette, prest? Bli med på babysong og babytreff der du jobbar! Eg er med, og mens mødrene og babyane har sangstund, (og eg sit og kjenner på at det er lenge sidan eg hadde baby…) har eg tid til å tenka litt på kva det er å vera kyrkje.

Nokon ting står fast. Det treng vi ikkje fornya, eller vi treng ikkje bekymra oss for at det er gammaldags. Det er heilt greit at nokon ting er som dei alltid har vore, meir eller mindre. Nokon ting funkar uavhengig av tid.

Så skjer det nokon endringar. Og det tenkte eg på i dag. Det er ikkje slik at kyrkja berre er det den er. Kyrkja er også det som skjer. Kyrkja er det vi gjer den til. Kyrkja er vi menneska som er der. Kyrkja er ikkje ein statisk storleik som lid av endringsvegring. Nei, kyrkja er ein dynamisk storleik som i 2018 har plass til både kyrkjeskip og såpebobler. Plass til dei gregorianske songane, plass til 4000 år gamle bønner og bom-chicka-bom. Plass til «Salige visshet» og «Som barn i ditt hus». Plass til Salme 123 og Erik Bye. Plass til syndsvedkjenning og lystenning. Plass til salmetavler og vipps. Plass til oss som er der akkurat no, og som skapar kyrkje saman!

Kyrkja går som ein raud tråd gjennom vår kultur – , vår religionshistorie og våre liv. Med kyrkjeskip og såpebobler. Prega, elska og endra av oss som til ei kvar tid er der. Det gode står fast, nye ting kjem til, nye skikkar, nye menneske, nye ritualer,  nye måtar å seia ting på, nye melodiar, nye metodar… Men «menneskenes hjerter forandres aldeles intet i alle dager», sa Sigrid Undset. Derfor står kyrkja der framleis, for å ta imot oss. Den tar imot din lengt, dine spørsmål, ditt liv. Her er plass for alt. For liv, for kyrkjeskip og såpebobler.

 

 

Ingen kan bera seg sjølv

Bilde dåpsvann

Ein av menneskets mindre sjarmerande eigenskapar er evna til å mistenkeleggjera andre menneske. Det er ein øvelse dei fleste av oss er ganske gode til. I kyrkja er vi heller ikkje fri frå dette. Det er lett for oss å tenka negativt om dei som sjeldan går i kyrkja, vi er ofte så veldig opptatt av å setja menneske i bås. Du er innanfor, du er utanfor. Vi snakkar om kjernemenighet og faste kyrkjegjengarar. Det er ikkje så ofte dagens dåpsfamiliar fell inn under nokon av desse omgrepa. Og forresten – kven av oss gjer eigentleg det? Mange av oss lever travle liv og ser det gode i av og til å bruka søndagen til andre aktivitetar. Ting endrar seg, verda endrar seg, vi endrar oss.

 

Men framleis vil foreldre døypa barna sine. Dei siste to åra har eg opplevd ein dybde i dåpssamtalane. Ikkje alltid. Av og til forsvinn det litt i skrik og skrål og trøtte storesøsken som kjem frå barnehagen. Då tar vi det praktiske, tryggar familien på det som skal skje i kyrkja. Og så seier eg alltid denne fantastiske setninga som eg er blitt så glad i: «Barnedåpen minner oss om at ingen kan bera seg sjølv». Den setninga er evangeliet. Og det er nettopp det dåpen og trua handlar om; vi får komma til Gud uavhengig av våre prestasjonar. Det gjeld ikkje berre i dåpen, som små barn. Det gjeld også gjennom heile livet. Difor må vi slutta å gradera kvarandre ut frå kor ofte vi går i kyrkja. Vi må slutta å snakka om innanfor og utanfor. Vi må tenka menigheten som alle dei vi i ulike samanhengar møter i det vi gjer. Ofte eller sjeldan. Guds menighet er alle som er døypt. Og så har vi også eit ansvar som kyrkje å våga å gå inn i den gode samtalen om det som livet byr på for oss alle. Det krev at vi «tuner inn» på menneskers liv der dei er.

 

For der ute, heime hjå travle småbarnsforeldre eller i kyrkja på felles dåpssamtale som vi av og til har, kjem forteljingane frå livet fram: «Mannen min ville egentlig ikke at vi skulle døpe barnet vårt. Da skjønte jeg hva dåpen betyr for meg» fortel ei mamma. Eg har aldri sett henne i kyrkja på ein søndag. Ei anna mor seier det slik: «Da vi stod på Rikshospitalet og ikke visste om det ville gå bra med barnet vårt, ønska jeg bare at han skulle bli døpt. Jeg ønska å ha den tryggheten». Ei tredje mor seier det sånn: «Jeg ble døpt som 26-åring. Det var så viktig for meg». Ingen av desse menneska tråkkar ned dørstokken i kirka kl. 11 på ein søndag. Men før vi meiner så mykje om det, skal vi ta oss tid til å lytta til alle historiene om livet som er der ute blant folk. Og så skal vi vita at det vi gjer, betyr så uendeleg mykje for dei som kjem til kyrkja med barna sine. Dåpen betyr for dei fleste mykje meir enn rosa bordkort og familiefest, eller det vi litt nedlatande av og til kallar for «tradisjon». Det handlar om heilt eksistensielle sider ved tilværelsen. Det opplever eg som prest, og det ligg meg veldig på hjartet å få sagt. Så hugs det, kjære kyrkjegjengar: Sjølv om dåpsfamilien ikkje går så ofte i kyrkja, ikkje kan alle reglane, av og til står og sit litt på feil stad i gudstenesta så er det bak alt dette uvesentlige ytre så mange store og viktige og eksistensielle forteljingar og opplevelser som er blitt delt og fortalt og som søker sitt svar og si meining i dåpen og i kyrkja. Og det er derfor dei er der. Slik Svein Ellingsen har formulert det:

 

Fylt av undering er vi i din nærhet,

du som bærer verdensrommets dybder

venter på de små og tar imot oss.

 

Kyrkja skal møta menneske på ein open, fordomsfri og inkluderande måte. Det er vår  mulighet i ei ny tid. Og det er evangeliet.

Eit velsigna IKEA-bord

Bord

 

Det har vore lyst nok forbanningar over IKEA-møblar opp gjennom tidene; skruer som mangla, hjørner som fekk seg ein trøkk på veg inn i bagasjerommet, køen i byttedisken når du har fått feil skapdør med deg heim. Generelt sett trur eg IKEA har forbetra seg. Det er stort sett rett og riktig det som kjem derfrå. Verre er det kanskje med vår evne til å lesa bruksanvisningar. For skruene er like mange som før.

Eg takkar Gud for alle som har evne i retning montering av IKEA-møbler. Alle som har tålmod. Alle som ikkje berre trøkker til når skrua har sett seg fast eller som ikkje mister besinnelsen når dei der trepinnane knekk. Alle som, når alt er nesten ferdig, ikkje mister fatninga når alt må skruast opp att fordi den siste tingen ikkje stemte. Takk for at de ikkje mister motet. Dette er ein hyllest til dykk!

Det er mykje å seia om IKEA, som de skjønar.

I dag vil eg seia noko fint. Det har i og for seg ikkje noko med IKEA sånn isolert sett å gjera. Men eit IKEA-bord kan altså vera til velsigning. Det har vi opplevd i Slemmestad kirke denne veka. For det første: Vi er velsigna med frivillige menneske som monterer IKEA-møblar (takk!). For det andre: Det nye bordet vi har fått på kirketorget vårt, er allereie blitt ein samlingsstad. Menneske møtest. Det i seg sjølv er no ei velsigning. Og for det tredje: Møta som skjer rundt eit bord, anten det er IKEA-bord eller andre bord, gjer oss menneske rikare. Vi deler, når vi sit rundt eit bord. Vi deler mat, hender møter hender når vi sender maten til kvarandre. Blikk møter blikk. Vi deler liv, vi blir kjent, vi skapar relasjonar. Magiske ting kan skje rundt eit IKEA-bord. Eg kallar det velsigning.

Kyrkja på sitt beste er, etter mi oppfatning, alle dei gode møta. Når vi snakkar med kvarandre. Når vi møtest på tvers. Når samtalen går og kaffien er på bordet. Når blikk møtest og vi blir ein del av kvarandres liv. Det kan skje ein heilt vanleg torsdag rundt eit IKEA-bord.

God helg rundt bordet!

Spor

step-163948__480

Byens spor. Livets spor. Bygdas spor. Kjærleikens spor. Familiens spor. Spor etter glede, savn, sår, medgang og motgang. Vi blir forma av det og dei vi møter i livet. Noko av det vel vi sjølv, noko blir påført oss som noko godt, andre ting blir påført oss som noko vondt, noko vi ikkje ynskjer. Noko kan vi gjera noko med, svært mykje må vi leva med slik det er. Livet kan kjennast urettferdig og nådelaust.

 

Slike ting tenker eg ofte på når eg har besøkt menneske i samband med gravferd. At livet blei som det blei. At nokon draumar blei realitet, nokon draumar blei knust. «Ho ville jo egentlig bli operasongar». «Han ville jo eigentleg ta utdanning». Små, kvardagslege setningar som likevel rommar så mykje; historia om eit liv, om draumar og realitet.

 

I haustferien leste eg «Byens spor» av Lars Saabye Christensen. Ein fantastisk roman om menneskemøte, tilfeldigheter, livets uante retningar, feilsteg, sterke menneske, skam og skjebner. Andres dommar og nye innsikter. Ei heil verd på Fagerborg, som vi alle kan kjenna oss att i. Nokon har sagt om Lars Saabye Christensen at han skriv så lokalt at det blir universelt. Han viser oss mennesket, nesten som Tarjei Vesaas gjorde det. På ein slik måte at du grin med når personane blir utrettferdig behandla, at du ler når det går godt og pustar ekstra fort når hovudpersonen har fienden i hælane. Som lesar lever ein rett og slett med i det som skjer. Det må vera definisjonen på god litteratur. Tekstar som får oss til å setja våre eigne liv inn i ein større samanheng, som trekker vårt eige liv inn i det vi les, som får oss til å tenka og reflektera, som er relevant. Det relevante kan bevega oss, anten det kjem frå ein roman eller frå ein preikestol.

 

7. oktober stod denne kronikken i Bergens tidende: https://www.bt.no/btmeninger/debatt/i/On99Eq/Skammar-prestane-seg-over-evangeliet. Kronikken handlar om at forfattaren føler at prestar skammar seg over evangeliet. At vi ikkje forkynner håpet tydeleg nok. At vi ikkje byr på det beste vi har, når menneske kjem til oss i sorg. Eg trur fleirtalet av prestar gjer ein god jobb, og eg trur sjølvsagt ikkje at prestar skammar seg over evangeliet. Om vi gjorde det, ville vi nok funne oss ein annan jobb. Dei prestane eg kjenner, ønsker nettopp å bringa håp, tru og styrke inn i menneskers liv. Slik at byens spor, livets spor, bygdas spor, familiens spor, kan finna ein stad å kvila, finna ein stad å heilast, finna ein stad å bli lagt av. Kyrkja er ein slik stad. For knuste draumar, for øydelagte håp, for kjærleik som ikkje blei som den skulle, for liv som blei annleis. Gud blei menneske i Jesus. Han delte våre kår, han var ein av oss, han veit korleis vi har det. Gud møter oss i dei hendingane livet møter oss med. Vi er aldri aleine. Bibelen fortel oss om ein Gud som er på dei såra si side. Ein Gud som inn i døden blir dei svakes forsvarar. Ein Gud som kjem med håp, som assosierer seg med dei fattige og utstøytte. Som er menneske.

 

Byens spor, livets spor – alt vi har, alt vi saknar, alt vi ønska vi hadde, og alt vi har fått – det er ein stad å komma med det. Til Gud, som tar imot det, som gjer oss heile og som reiser oss opp til livet. Dette er Guds spor. I våre liv og våre hjarte.

Halvtomt eller halvfullt?

 

2018-09-29 10.37.27
Halvtomt eller halvfullt?

Kyrkja er i motvind. Eller medvind. Besøkstala går ned. Eller opp. Trenden er nedadgåande. Eller oppadgåande. Glaset er halvtomt. Eller halvfullt. Ting er som regel slik; avhengig av korleis ein ser det. Og ikkje minst av den som ser. Dei siste dagane har eg tenkt på dette; jobbar eg i ei kyrkje i motvind eller medvind? Ei kyrkje som er defensiv eller offensiv? Vågar vi å sjå den ibsenske livsløgna i kvitauget og seia «OK. Vi har eit problem». Eller; har vi eigentleg eit problem?

For oss som vaks opp i bedehusverden, fekk vi høyra ofte nok at vi ikkje var gode nok. At vi var syndige, usle, at vi var støv, at vi var ingenting utan Gud. Vi som jobbar i kyrkja i 2018 er (heldigvis) opptatt av å seia andre ting, formidla andre haldningar, bruka andre ord. Eg trur på at ord skapar virkelighet. Derfor er orda våre så viktige. Derfor er det vi seier, livsviktig for om kyrkja kjennest relevant. Så trur eg både predikanten på bedehuset og presten på preikestolen når alt kjem til alt, ønsker å seia det samme; vi er uansett mottekne av Gud som elskar oss og som gjev oss nye sjansar. Kyrkja skal ikkje vera relevant for at ho skal overleva, men ho skal overleva fordi ho er relevant. Vi som jobbar der, må forkynna evangeliet, gledesbodskapen; Vi er mottatt, avslørt og likevel elska. Vi skal kjenna sjølv, og fortelja til andre, at vi er skapt til å vera frie menneske, reist opp av Gud!

Det meste i livet blir konstruert via ytterkantane; Halvfullt, halvtomt, problem, mulighet.. Korleis vi snakkar om ting, er derfor slett ikkje likegyldig. Og så er det noko med å vera utanfor og innanfor. Når ein er utanfor, ser ein andre ting enn når ein er innafor. Og då meiner eg ikkje «ikkje inne i varmen». Men eg meiner dette; Vi som jobbar i kyrkja (innanfor) lever så i det vi driv med, at sjølv kan eg t.d. ikkje forstå at menneske kan klara seg utan å gå til gudsteneste. Det tenkte eg ikkje nødvendigvis før eg blei prest. Det fortel meg jo at det å (rettnok med full lønn) ha denne kontinuiteten i gudstenestelivet gir meg noko (det er ikkje lønna som motiverer, berre så det er sagt!). Nærværet med Gud og med andre menneske er viktig for meg.

 

Det er, i følgje avisa Vårt Land i dag (29.sep. 2018), berre 5% av befolkninga som meiner kyrkja har eit relevant bodskap som betyr noko for dei. Då framstår glaset meir som halvtomt enn halvfullt. Då står vi overfor så store utfordringar at vi neste kan mista motet. Og avisene hjelper oss godt på mismotets veg med framsider som skrik om tomme kyrkjebenkar og dårleg oppmøte. Så veit vi som jobbar der, at livet i kyrkja er langt meir enn det som skjer kl. 11 på ein søndag. Men det gjer noko med oss som jobbar i kyrkja, når vi gong på gong blir konfrontert med at det vi driv med, ikkje betyr noko for menneske.

Det er lett å seia at det vi driv med, ikkje er relevant for folk. Om ein ikkje er innafor, er det lett å seia det. For oss som er innafor, ser det litt annleis ut. Og eg vil bestemt hevda at det eg gjer, betyr noko for folk. Folk treng kyrkjerommet, folk treng fellesskap, møtepunkt. Folk treng ein stad å vera og ikkje gjera. Kyrkjerommet beveger menneske, orda i ein begravelse beveger menneske, dåpssalmens milde ord smyg seg inn under ammetåke og manglande nattesøvn. Nattverdens brød og vin gjev næring til til unge og gamle kroppar, hendene på hovudet til konfirmanten gir styrke midt i livet. Lyset som blir tent, skapar ein varme. Ord, handling, gåver, hender. I det store og i det små. På dei store dagane og dei små dagane. Om det er halvtomt eller halvfullt. Uansett kva vegar vinden bles. I alt som forandrar seg og i alt som forblir. Difor står kyrkja der. I di bygd, i ditt liv, i ditt hjarte.

Vi er et folk på vandring.
Når veien blir slitsom og lang,
vi søker en eng og en kilde,
et fristed for bønn og sang,
et fristed for bønn og sang.

Vi er et folk på vandring.
I uro, bekymring og nød,
da søker vi styrke og stillhet,
og samles om vin og brød,
og samles om vin og brød.

Vi er et folk på vandring.
I tro kan vi skimte iblant
et hjem for hver søkende pilgrim,
det salige livets land,
det salige livets land.

Brit G. Halqvist/Eyvind Skeie