I dag fekk eg endeleg besøkt Fossehuset på Fosse. Det gamle bedehuset som Fosse indremisjon eigde, er blitt Fossehuset. Dei gamle bedehusstolane er der, preikestolen er framleis i rommet. Dei harde trestolane og respatexborda i kjellaren er blitt ein fin kafé, og trøorgelet står der enno. Dette huset kler Jon Fosse. Inne skjer det store ting, utanfrå er det ganske beskjedent. Og så ligg det der ved veien og fjorden med alt det som det betyr.
I dag såg eg «Mor og barn». Ei opplesing av stykket med Morten Svartveit og Hildegunn Riise. Det dirra på scena, i all sin enkelhet der ved kjøkenbordet, der i det gamle bedehuset, som også spela med i teksten som rom og stad og tradisjon og nærvær, bedehuset som ligg 100 meter frå Fosses barndomsheim. Anklagar, halvkvedde viser, alt som ikkje blir sagt (og av og til også det som blir sagt!), alle mellomromma. Saman med Jon Fosse blir ein mindre aleine om alt som er klønete, krøkkete, alt vi ikkje får til i livet, alle relasjonar som er vanskelege. Og dei er det mange av for mange av oss. Ein skjønar at ein ikkje er aleine.
Overskrifta på dette innlegget inneheld fleire referansar; til Anna Gavaldas roman Saman er ein mindre aleine og til Tarjei Vesaas’ novelle «Det rare». Både Vesaas og Fosse evnar å setja ord på alt det som er midt i mellom det rasjonelle og det nærast useielege. Det går ikkje an å forklara det. Men det er fint, og det gjev meining. Og eg liker at det er menn som gjer det. Det er så mange menn som skildrar så fint og vart det å vera menneske: Hans Børli, Tarjei Vesaas, Stein Mehren, Agnar Mykle, Jakob Sande og mange, mange fleire.
Eg er ingen stor Fosse-kjennar, og eg føler ofte at eg burde lest meir og likt meir, forstått meir av det geniale ved Fosse, vore meir begeistra for det eg les. Men eg synest Fosse er best på teater, i replikkane og samtalane, i mellomromma der måten han skriv, kjem til sin rett. Vi er og er med i språket, i pausane og i samtalane. Eg kan ofte føla at det er noko eg ikkje har skjønt med Jon Fosse, også fordi eg har hovudfag i nordisk og fagleg sett føler at eg burde lest alt og likt alt (og dessutan hadde eg same norsklærar som Jon Fosse på Øystese gymnas, gode Oskar Vestrheim!) Kanskje er det vanskeleg å sjå fordi det også er så nært og integrert i meg; naturen, kulturen, måten å snakka på, alt ein ikkje seier, trua, bedehuset, tradisjonane, dei smale vegane og den opne fjorden. Det er ikkje så farleg.
Då eg køyrde heimover i det vårlege duskregnet langs fjorden på den smale vegen (og håpa på at ingen kom til å kome imot!), tenkte eg på at det ikkje finst ein fasit eller eit objektivt svar på kva som er så fantastisk med Jon Fosse. Det beste er når kunsten opnar oss opp og viser veg inn i vårt eige liv, set i gang tankar og kjensler i ein sjølv og let meg forstå at vi er saman om alt det rare, alt det vanskelege og fine, dei av og til dumme orda, den vanskelege ordløysa og blikka over eit kjøkenbord.
Kirkebloggen 