Livets lavterskeltilbud

20190202_112205-3

Overskrifta er henta frå førre A-magasin der Christine Koht kallar det å gå for nettopp dette: Livets lavterskeltilbud. Eg kunne ikkje sagt det betre sjølv. Å gå er ei gåve. Det er gratis, sunt og du får mengdevis av frisk luft på kjøpet. Og det er ein super måte å bli sprek på, spesielt for deg som treng å komma i gang. Gleda ved å gå er fantastisk, gevinsten enorm, både psykisk og fysisk.

 

Den danske filosofen Søren Kierkegaard seier det sånn: «Tap for all del ikke lysten til å gå: jeg går meg til det daglige velbefinnende hver dag og går fra enhver sykdom; jeg har gått meg til mine beste tanker og jeg kjenner ingen tanke så tung at man ikke kan gå fra den

 

Når eg er ute og går, lar eg både mobil (om eg ikkje må ha han med) og klokke ligga heime. Ingen musikk på øyret. Berre meg sjølv og mine eigne tankar. Det kvernar på. Nokon går eg frå, nokon veks og blir større. Dei får eg glede av seinare. Det kan vera ei preik, det kan vera noko eg skal skriva, eit møte eg skal bidra med noko på. Ein får gjort mykje når ein går! Det er rett og slett god mentalhygiene, og eg tenker som Kierkegaard: «…ingen tanke så tung at man ikke kan gå fra den»! Tidleg på morgonen eller seint på kvelden, ei ledig ettermiddagsstund eller midt på dagen på ein søndag. Ein tur er aldri feil. Eg har aldri angra på ein tur! Tur er rett og slett kortreist lykke. Alt ligg klart, rett utanfor døra! Naturen ventar på oss.

 

Eg liker lavterskeltilbud. Det er litt det samme i kyrkja. Den står der. Det kostar ingenting for deg å vera der, du får nydeleg musikk, fint fellesskap, god forkynning og gratis kaffi og kake! Både kyrkja og naturen seier til deg: Kom, for alt er gjort ferdig. Det er berre å gå. Inn i kyrkja, ut i naturen! Gud lar seg finna begge stader. God tur!

Kor hadde vi det frå?

terje vigen

Eg blir stadig forundra over menneskers bereevne. Det er så mykje kraft i det å vera menneske, krefter som ligg i oss, og som får oss til å makta å gå gjennom det som livet byr på. Dei færraste av oss går fri frå prøvingane i livet. Nokon får meir enn andre. Eg høyrer så mange historier om liv som har vore vanskelige, krevande, situasjonar der menneske har gått inn og nesten ofra sitt eige liv for eit søsken som trong oppfølging, ei mor som var sjuk, eit barn som krevde alt. Vi berre gjer det. Kanskje har vi ikkje noko val. Likevel er det noko djupt rørande med dette. Og ikkje nok med det. Mange endar opp med å seia «eg synest vi har vore heldige», eller «vi har hatt eit godt liv, alt i alt». Ein blir audmjuk i møte med slike menneske, og lurer sjølv på korleis ein ville handtert ein tilsvarande motgang. Kolbein Falkeid har sett ord på nettopp denne sida ved å vera menneske:

Men hvem sa at dagene våre
skulle være gratis?
At de skulle snurre rundt
på lykkehjulet i hjertet vårt
og hver kveld
stoppe på gevinst?
Hvem sa det?
Hvor hadde vi dét fra?

Hvem sa at livet vårt
skulle være lett å bygge ferdig?
At mursteinene var firkantede ballonger
som føk på plass av seg selv?
Hvem sa det?
Hvor hadde vi dét fra?

Der var piller for alt: nerver,
vedvarende hoste og anemi.
Men hvem sa at snarveiene
støtt var kjørbare? At fjellovergangene
aldri snødde til? Og at nettopp vi
skulle slippe å stå fast i tunnelen?
Ja, hvem sa det?
Hvor i all verden hadde vi dét fra?

 

Vi lever i ei tid (det har mennesket kanskje alltid gjort) der krava og forventningane er så høge. Både til det vi skal klara sjølve, og det vi trur andre meiner vi skal klara. Alt skal vera så bra, så perfekt, så gjennomført. Men kven har eigentleg sagt at det skal vera det? Kven har sagt at det skal gå an å få til det? Det er ikkje alltid et finst ein snarvei til eit betre liv, ein snarvei til ein slankare kropp eller ein snarvei ut av sjukdom, ein bakvei så vi kjem lettare til det gode. Vi kan ikkje alltid gå rundt, av og til må vi gå gjennom. Og ganske ofte blir vi utsett for ting vi ikkje kan ha kontroll over. «Livet skjer», var det ei kvinne som sa til meg, som hadde mista mor si og som i tillegg hadde mange andre utfordringar. Det synest eg var godt sagt.

Vi kjem heilt sikkert ut på andre sida som menneske med nye erfaringar, kanskje nokon erfaringar vi ikkje ville vore utan. Møtet med det krevande lærer oss noko om kva som er viktig, og kva som er mindre viktig. Og eg trur at om vi faktisk klarer å gå gjennom livet med seinka skuldre på det at alt skal vera perfekt, så blir livet betre. Ei viktig erkjenning er jo også at vi ikkje er beskytta mot det som skjer i livet, uansett kor mykje vi jobbar for det sjølv. Den finske diktaren Eeva Kilpi seier det så fint:

Vi har inget skydd mot kärleken,
inget skydd mot livet,
inget skydd mot döden,
inget skydd.
Så skyddslösa är vi.
Det ligger nästan något storslaget i det.

Og for min eigen del kjenner eg også at den kristne trua hjelper meg til å forstå at eg ikkje lever i ei perfekt verd. Ja, kor i all verda hadde vi eigentleg det i frå, at vi gjer det? Erkjenninga av at vi i denne verda ser i spegel og i gåter, at vi lever i det uperfekte, hjelper meg å leva med smerten eg sjølv opplever, og den eg ser at andre opplever. Ting kan skje. Alt kan skje. Ofte går det bra. Men ikkje alltid. Av og til må vi gjennom ting, av og til slår idyllen sprekker. Men – «there is a crack in everything, that’s how the light gets in.» God mandag!

«Hvem vil gå?»

Fellesskap

«Hvem skal jeg sende, hvem vil gå?» song vi på åttitalet i songen «Jesus, her er jeg, send meg». Eg begynte å tenka på denne setninga i går, ikkje veit eg korleis eg kom på akkurat den setninga, men ho datt no ned i meg, eller kanskje eg heller skal seia «ho kom til meg»? Eg er jo trass alt oppvaksen på bedehuset. Utgangspunktet for at denne strofa dukka opp, var nokre tankar om gudstenesta, om familiært menighetsliv, om ein kan kallla det det, og om kva som kjem til å skje med gudstenesta i framtida.

Mange er bekymra for gudstenestas framtid. Det er kanskje grunn til det, kanskje ikkje. Ei viss rekruttering vil det alltid vera blant menneske som når ein bestemt alder, trur eg, som vil sjå verdien av det som skjer kl. 11 på ein søndag, år etter år, søndag etter søndag. Og som kanskje er ferdige med småbarnsperioden. Gode rutiner er ei gåve til truslivet. Det som eg synest er meir interessant enn å bekymra seg for gudstenestebesøket, er å analysera mi – og min generasjon – si tilnærming til gudsteneste og menighetsliv. Dette er ingen fullstendig analyse av dagens situasjon, men nokre strøtankar om temaet basert på eiga erfaring og eigne tankar.

Eg vaks nok opp med meir «press» (ikkje nødvendigvis negativt) heimanfrå på det å delta på kristne aktivitetar enn det mine barn gjer, gudstenestebesøk (og møte på bedehuset) inkludert. Eg protesterte nok mindre enn mine ungar gjer – på godt og vondt. Vi kan godt vera oppgitt over at folk ikkje går på gudsteneste, men når sant skal seiast, er det vel mange av oss som har vakse opp i kyrkja, og som for så vidt er glad i gudstenesta, som heller ikkje er «flinke til» å gå i kyrkja, langt mindre å ta med barna våre dit? Vi opplever rett og slett at det ikkje er veldig viktig for oss å gå i kyrkja med barna vore. Det i seg sjølv er jo ganske interessant. Eller, det vil seia, vi tar dei med i kyrkja, men gudstenesta kl. 11 på ein søndag er kanskje ikkje øvst på lista over prioriterte kyrkjelege aktivitetar. Men vi deltar på barnekor, trusopplæringstiltak, klubb, temakveldar, konsertar og konfirmasjonsundervisning og ser for så vidt på oss sjølve som garva kyrkjegjengarar likevel. Det er fint!

Det er ikkje tvil om at gudstenestelivet er i endring. Det tåler vi. Når eg tenker på korleis bedehuslivet har endra seg berre frå eg var barn og til i dag, er det ei enorm endring. Det er kanskje trist, og vi kan godt synast at det er vemodig. Men verda går vidare i kontinuerlig endring, og det er jo vi som er her, som er med på å forma den endringa. Den skjer jo ikkje uavhengig av oss som til ei kvar tid befolkar denne jorda. Kanskje har nedgangen vi snakkar om i kyrkja, meir å gjera med liva vi lever, enn «kor kristne» vi er? Kanskje passar det oss betre i enkelte periodar med trusopplæringstiltak som varer ei helg, i staden for ein fast aktivitet kvar onsdag? Eg er nemleg ikkje i tvil om at kyrkja betyr noko for oss som er vaksne og foreldre i dag. Men eg lever eit anna liv enn mine foreldre gjorde på sytti- og åttitalet, eg oppdrar barna mine annleis, eg har eit anna yrkesliv og ei anna fritid. Og før mi tid var det jo endå mindre snakk om ikkje å følgja med foreldra på gudsteneste eller møte i bedehuset. Litt av poenget mitt er at vi jo også ønsker barn som får velja sjølv, som tek stilling sjølv, og som ikkje blir tvinga til religiøse praksisar. Men det er klart at dei valmuligheitene som vi gir barna være, gjer noko med rutine og fortrolighet, med kristenliv og kristen praksis. Eg blei ikkje tvinga til å vera med, men vi protesterte nok mindre generelt på det som kom frå vaksnes munn, enn det mine barn gjer i dag. På godt og vondt, mest på godt, er mi erfaring. Eg hadde for øvrig ein strålande, god oppvekst, om nokon skulle vera i tvil. Den hadde i all hovudsak stått seg godt etter dagens målestokk, også.

Eg trur det, nettopp på grunn av det eg skriv her, er viktig at når barna er i kyrkja, enten det er på trusopplæringstiltak, kor eller konfirmantundervisning, så er vi tydelige med kva vi tilbyr; gjerne ei liturgisk avslutning med bønn og lystenning, ein fast salme eller ei anna form for ritual. For det vi vil, er jo at trua skal vera ein reiskap som barna våre kan ha glede og nytte av – ikkje noko som er dytta på frå foreldre. Det finst ulike måtar å tilnærma seg religion på – med tanke eller kropp (Det eine utelukkar ikkje det andre). Det siste trur eg har vore undervurdert eller underkommunisert som verdi. For kva er det å læra seg å tru? Det er å gjera tru; tenna lys, be, synga… Det handlar om å finna ut at dette er noko eg ikkje kan leva utan, fordi handlingane eg gjer, gir livsmeining. Det kan både ha verdi og ikkje-verdi å ha blitt tvinga med i kyrkje eller bedehus som barn. Den gode frivilligheten hjå dei som møter opp, enten det er til gudsteneste eller konfirmasjonsundervisning, kan vera med på å skapa rom for endå betre fellesskap og vera med på å skapa endå større rom for eit fortruleg og godt forhold til tru og religion for dei som er der. Fordi dei som er er der, har valt å vera der. Vi har sjølvsagt eit ansvar og ein mulighet for å styra barnas aktiviteter, og det å av og til å bli tvinga med på ting ein ikkje vil, har ingen vondt av innimellom. Det gjeld vel både skiturar og gudstenester. Men vi gir nok meir rom for val no enn før, vi tar barna med på råd, i større grad. Dessutan var det mindre å velja mellom før – og det er kanskje også ein vesentleg faktor når vi skal sjå på dagens familiar og deira aktivitetsnivå og forhold til lokalmenigheten.

«Hvem skal jeg sende? Hvem vil gå?» Mange vil framleis gå. Mange vil møtast – i hovudsak kanskje på andre tidspunkt enn kl. 11 på ein søndag. Det er kanskje litt dumt, men også veldig fint. For der to eller tre er samla, der er Jesus midt i blant oss, som skrive står. Og så vidt eg hugsar, fylgde det inga tidsavgrensing med denne lovnaden. Så anten klokka er 11 på ein søndag eller 18 på ein onsdag, lar Gud seg møta i kyrkja og i fellesskapet. Velkommen!

 

For nyanseringa sin del: eg er glad for at eg i så stor grad blei trekt med i kyrkje og bedehus, og ideelt sett kunne eg tenka meg å vera endå flinkare til det sjølv med eigne barn. Men verda er, som sagt, i endring, og vi må prøva å halda fast både det, og at vi faktisk utøver religion på andre måtar enn før, både i heimen og i sosiale samanhengar. Leirarbeid er jo til dømes ein strålande måte å utsetta barna for sunn, religiøs praksis (det er jo ikkje noko nytt fenomen). Det er ei vanleg gudsteneste også – så sant vi kjem oss av gårde. Målet er altså ikkje å snakka ned gudstenesta, men heller å analysera litt enkelt korleis måten vi lever liva våre, korleis vi oppdrar og prioriterer, påverkar besøkstalet på gudstenesta kl. 11 på søndagar. Det er også viktig for den eldre garde, eller alle dei av oss som «veit korleis det pleidde å vera» å erkjenna dette, slik at småbarnsfamiliane som kjem i kyrkja, ikkje blir møtt med «før var det så og så mange i tensing», «på åttitallet var vi 95 barn på søndagsskolen» osv. Det er ikkje god rekrutterings- og ivaretakingsfilosofi. Nostalgiens byrde får vi bera, vi som kjenner den. Ta imot barn og dagens unge foreldre med eit ope sinn, ikkje med sorg over korleis det var før. For det var mykje som var annleis før. Og det er mykje som er fint no.

 

Å bli møtt av evangeliet. – Til deg som ikkje heilt veit

Brustein

Vi er litt filterlause i desember. Følelser, tonar, musikk, ord – alt smyg seg liksom innunder huda. Vi tar lettare imot. Vi opnar opp. Kva er det vi møter i desember? Og kvifor treng vi dette?

Vi går ikkje alltid rundt og tenker at vi treng det. Vi oppsøker det ikkje alltid. Men vi blir møtt av det! Det meste som blir formidla til oss i jula, handlar enten om Jesusbarnet eller om oss sjølve. Det handlar om juleevangeliet, eller det handlar om tema som berører oss – livet vårt, barna våre, barndommen vår, erfaringane våre. Det er jo derfor vi blir berørt. Når vi går inn i eit kyrkjerom på ein konsert eller på ei gudsteneste, er det eit møte med oss sjølve, og også eit møte med Gud. Vi møter oss sjølve, men vi blir møtt av evangeliet. Eg trur vi treng å bli møtt av evangeliet i 2018 fordi det fortel oss noko inn i våre krevande liv. Det fortel om ein frihet for sjel og sinn og at det beste livet leves i fellesskap med andre.

Men det er ikkje berre i kyrkja vi kan bli møtt eller berørt. Her om dagen såg eg ein snutt på Facebook frå programmet Senkveld, det var ei julehelsing får programleiarane. Dei hadde fått Odd Nordstoga og Frida Ånnevik og Det norske kammerorkester til å framføra «Det hev ei rose sprunge» på Stortinget T-banestasjon. Der, på ein vanleg kvardag, kryssa menneskets liv og evangeliet kvarandre. Det var så utruleg vakkert, og eg tenkte: Det er her jula høyrer heime. Dette er jul, og dette er evangeliet. Jula er ikkje nyvaska hus og idyll som kan kjennast anstrengt. Jula er å bli minna om at midt i vårt liv, midt i vår kvardag, kjem Gud til oss. «No er det fødd ein frelsar, og natti vart til dag». Profeten Jesajas ord møter menneske på Stortinget T-banestasjon. Det er evangeliet på sitt vakraste og mest riktige!

Til deg som ikkje heilt veit: Når du kjenner det gode, når du blir bevega, når tonane smyg seg inn – då er det kanskje evangeliet som møter deg. Kanskje er det nåden; alt det du treng. Kanskje er det din eigen lengsel. Vi treng alle å bli møtt – med kjærleik, utan krav. Kanskje er det det som berører oss mest; å kjenna at vi er elska. Kanskje det er derfor jula er så viktig og sterk for oss. Fordi bak alt det nokon prøver å formidla til oss om våre behov, om alt vi treng, alt vi må kjøpa, alt vi må ordna: så kan vi kjenna oss sett. Det har komme eit lys i mørkret. Det lyset er Gud. Det vesle barnet i stallen. Frigjeraren. Han som ser oss! Gud har komme til jorda. Til oss alle. Også til deg.

Ja til feil frekvens!

Byen

For nokre veker sidan skreiv Per Anders Nordengen innlegget «På feil frekvens» på verdidebatt.no. Innlegget blei også trykt i avisa Vårt Land. Der skriv han at bibeltekstane som blir brukt i kyrkja i adventstida, ikkje kommuniserer med det moduset folk er i, i desember. Ja, skal tru om han har rett? Innlegget kan du lesa her: http://www.verdidebatt.no/innlegg/11747810-pa-feil-frekvens

Sjølv får eg lyst å ropa: «Per, du lyg». For så klart skal vi snakka om det som er krevande i adventstida. Desember er i grunnen den månaden kyrkja bør vera på ein annan frekvens enn resten av Norge. For kva om det er samfunnet elles som er på feil frekvens, og ikkje kyrkja? Kva om det er butikkjedene som er på feil frekvens? Kjøpesentra? Folk flest? Ein av tekstane i advent er om Jesus som reinsar tempelet. Som hiv ut salsboder og som refsar dei som har gjort tempelet til noko anna enn det det er tenkt som; eit hus til bønn har blitt til ei røvarhole, seier Jesus. Det er relevant i folks liv å tenka over kva hjartet vårt er fylt av. Og det er relevant for menneske i 2018 å bli konfrontert med kjøpefesten i desember og kva den gjer med oss. For jula handlar ikkje om presset på å kjøpa så dyre gåver at uhåndterlig kredittgjeld bankar på døra i januar. Vi blir lurt, og vi let oss lura. Sårbare grupper blir utnytta i sitt ønske om å visa kjærleik – gjennom dyre gåver. Det er ei hån mot dei som slit, ikkje å snakka om det som er vanskeleg, i desember! Så derfor: Ja til ein Jesus som refsar dei som utnyttar andre! Også i desember.

For også desember inneheld flest kvardagar, på tross av at vi er midt i julebordsesongen. Kvardagane i desember er sjeldan veldig glossy. Men fine likevel. Livet i sin heilskap er sjeldan veldig glossy. Men fint likevel. Diktaren Jan Magnus Bruheim har sagt følgjande: «Kven skal eg takke for det eg fekk li/så gleda fekk grunn til å røte seg i?» Eg meiner ikkje at vi skal idyllisera lidinga. Likevel får dette sitatet meg til å tenka på noko av det som er fint med desember: Når vi gleder oss over det gode, er det fordi vi veit at livet handlar om både godt og vondt. Når vi tenner lys i desember, gir det meining og dybde til den handlinga at vi har kjent på det som er krevande. Og kven har ikkje det? Vi lyg om livet om vi ikkje snakkar om ein Gud som toler og femner det heile.

I dag var eg på julehandel i Oslo. Det var fint. Kafébesøk med ein god ven, deretter julehandel. Gåver til barna. Gåver til dei eg er glad i. Eg liker julehandel. Men eg misliker at kjøpepresset fører til at menneske handlar over evne. At butikkane lurer oss til å tru at ekte kjærleik ligg i dyre gåver. Noko av det som gjorde meg mest glad i byn i dag, var å sjå alle dei med refleksvestar frå Kirkens Bymisjon. Dei som rydda søppel, som selte =Oslo, dei frivillige ved Frelsesarmeens julegryte. Alle desse menneska minner meg om julebodskapen. Om å gleda andre, om å gi menneske eit verdig liv, om å løfta opp andre, om å gjera verden litt betre, spreia lys i mørkret. Det er det jula handlar om. Men livet handlar om så mykje anna også: om det vi ikkje får til, om vanskelege relasjonar, om liv som går i grus, om ting som ikkje funkar. Det gjeld oss alle, det skjer oss alle. Og ein stad må vi få høyra at slik er livet. Og det får vi ikkje høyra på kjøpesenteret. Og då må vi få det i kyrkja.

Etter julehandelen dumpa eg ned i sofaen og såg på nobelforedraga til dei to fredsprisvinnarane. Livets alvor nok ein gong, sterkare enn eg nokon gong har sett. Grenselaust alvor og grenselaus liding. Og grenselaust håp og mot. Derfor heiar eg på alle som gjennom det dei er og gjer, er motstemmer. Som vågar å stå opp mot urettferda. Som er stemmer for dei sårbare og stemmelause. Som Jesus var det. Gud blei menneske. Det er levd liv det handlar om. Og ein skatt du ikkje får på Sandvika Storsenter: Den aller største gåva; frelsaren som blir fødd inn i vår nød, inn i vår glede, inn i vår sorg, inn i våre vakre og vanskelege liv. Inn i våre hjarte.

 

Kyrkjeskip og såpebobler

20181113_215601

Heldigvis er det slik at nokon ting står fast. Og heldigvis er det slik at nokon ting endrar seg. Begge deler er fint å tenka på. I dag var det babytreff i kyrkja. I tillegg til babysang har vi to-tre babytreff i den eine kyrkja vår. Det er gull! Der møter eg barn som er døypt og barn som skal bli døypt. Og foreldra møter oss som jobbar i kyrkja. Gode relasjonar blir skapt her. Er du som les dette, prest? Bli med på babysong og babytreff der du jobbar! Eg er med, og mens mødrene og babyane har sangstund, (og eg sit og kjenner på at det er lenge sidan eg hadde baby…) har eg tid til å tenka litt på kva det er å vera kyrkje.

Nokon ting står fast. Det treng vi ikkje fornya, eller vi treng ikkje bekymra oss for at det er gammaldags. Det er heilt greit at nokon ting er som dei alltid har vore, meir eller mindre. Nokon ting funkar uavhengig av tid.

Så skjer det nokon endringar. Og det tenkte eg på i dag. Det er ikkje slik at kyrkja berre er det den er. Kyrkja er også det som skjer. Kyrkja er det vi gjer den til. Kyrkja er vi menneska som er der. Kyrkja er ikkje ein statisk storleik som lid av endringsvegring. Nei, kyrkja er ein dynamisk storleik som i 2018 har plass til både kyrkjeskip og såpebobler. Plass til dei gregorianske songane, plass til 4000 år gamle bønner og bom-chicka-bom. Plass til «Salige visshet» og «Som barn i ditt hus». Plass til Salme 123 og Erik Bye. Plass til syndsvedkjenning og lystenning. Plass til salmetavler og vipps. Plass til oss som er der akkurat no, og som skapar kyrkje saman!

Kyrkja går som ein raud tråd gjennom vår kultur – , vår religionshistorie og våre liv. Med kyrkjeskip og såpebobler. Prega, elska og endra av oss som til ei kvar tid er der. Det gode står fast, nye ting kjem til, nye skikkar, nye menneske, nye ritualer,  nye måtar å seia ting på, nye melodiar, nye metodar… Men «menneskenes hjerter forandres aldeles intet i alle dager», sa Sigrid Undset. Derfor står kyrkja der framleis, for å ta imot oss. Den tar imot din lengt, dine spørsmål, ditt liv. Her er plass for alt. For liv, for kyrkjeskip og såpebobler.

 

 

Ingen kan bera seg sjølv

Bilde dåpsvann

Ein av menneskets mindre sjarmerande eigenskapar er evna til å mistenkeleggjera andre menneske. Det er ein øvelse dei fleste av oss er ganske gode til. I kyrkja er vi heller ikkje fri frå dette. Det er lett for oss å tenka negativt om dei som sjeldan går i kyrkja, vi er ofte så veldig opptatt av å setja menneske i bås. Du er innanfor, du er utanfor. Vi snakkar om kjernemenighet og faste kyrkjegjengarar. Det er ikkje så ofte dagens dåpsfamiliar fell inn under nokon av desse omgrepa. Og forresten – kven av oss gjer eigentleg det? Mange av oss lever travle liv og ser det gode i av og til å bruka søndagen til andre aktivitetar. Ting endrar seg, verda endrar seg, vi endrar oss.

 

Men framleis vil foreldre døypa barna sine. Dei siste to åra har eg opplevd ein dybde i dåpssamtalane. Ikkje alltid. Av og til forsvinn det litt i skrik og skrål og trøtte storesøsken som kjem frå barnehagen. Då tar vi det praktiske, tryggar familien på det som skal skje i kyrkja. Og så seier eg alltid denne fantastiske setninga som eg er blitt så glad i: «Barnedåpen minner oss om at ingen kan bera seg sjølv». Den setninga er evangeliet. Og det er nettopp det dåpen og trua handlar om; vi får komma til Gud uavhengig av våre prestasjonar. Det gjeld ikkje berre i dåpen, som små barn. Det gjeld også gjennom heile livet. Difor må vi slutta å gradera kvarandre ut frå kor ofte vi går i kyrkja. Vi må slutta å snakka om innanfor og utanfor. Vi må tenka menigheten som alle dei vi i ulike samanhengar møter i det vi gjer. Ofte eller sjeldan. Guds menighet er alle som er døypt. Og så har vi også eit ansvar som kyrkje å våga å gå inn i den gode samtalen om det som livet byr på for oss alle. Det krev at vi «tuner inn» på menneskers liv der dei er.

 

For der ute, heime hjå travle småbarnsforeldre eller i kyrkja på felles dåpssamtale som vi av og til har, kjem forteljingane frå livet fram: «Mannen min ville egentlig ikke at vi skulle døpe barnet vårt. Da skjønte jeg hva dåpen betyr for meg» fortel ei mamma. Eg har aldri sett henne i kyrkja på ein søndag. Ei anna mor seier det slik: «Da vi stod på Rikshospitalet og ikke visste om det ville gå bra med barnet vårt, ønska jeg bare at han skulle bli døpt. Jeg ønska å ha den tryggheten». Ei tredje mor seier det sånn: «Jeg ble døpt som 26-åring. Det var så viktig for meg». Ingen av desse menneska tråkkar ned dørstokken i kirka kl. 11 på ein søndag. Men før vi meiner så mykje om det, skal vi ta oss tid til å lytta til alle historiene om livet som er der ute blant folk. Og så skal vi vita at det vi gjer, betyr så uendeleg mykje for dei som kjem til kyrkja med barna sine. Dåpen betyr for dei fleste mykje meir enn rosa bordkort og familiefest, eller det vi litt nedlatande av og til kallar for «tradisjon». Det handlar om heilt eksistensielle sider ved tilværelsen. Det opplever eg som prest, og det ligg meg veldig på hjartet å få sagt. Så hugs det, kjære kyrkjegjengar: Sjølv om dåpsfamilien ikkje går så ofte i kyrkja, ikkje kan alle reglane, av og til står og sit litt på feil stad i gudstenesta så er det bak alt dette uvesentlige ytre så mange store og viktige og eksistensielle forteljingar og opplevelser som er blitt delt og fortalt og som søker sitt svar og si meining i dåpen og i kyrkja. Og det er derfor dei er der. Slik Svein Ellingsen har formulert det:

 

Fylt av undering er vi i din nærhet,

du som bærer verdensrommets dybder

venter på de små og tar imot oss.

 

Kyrkja skal møta menneske på ein open, fordomsfri og inkluderande måte. Det er vår  mulighet i ei ny tid. Og det er evangeliet.

Eit velsigna IKEA-bord

Bord

 

Det har vore lyst nok forbanningar over IKEA-møblar opp gjennom tidene; skruer som mangla, hjørner som fekk seg ein trøkk på veg inn i bagasjerommet, køen i byttedisken når du har fått feil skapdør med deg heim. Generelt sett trur eg IKEA har forbetra seg. Det er stort sett rett og riktig det som kjem derfrå. Verre er det kanskje med vår evne til å lesa bruksanvisningar. For skruene er like mange som før.

Eg takkar Gud for alle som har evne i retning montering av IKEA-møbler. Alle som har tålmod. Alle som ikkje berre trøkker til når skrua har sett seg fast eller som ikkje mister besinnelsen når dei der trepinnane knekk. Alle som, når alt er nesten ferdig, ikkje mister fatninga når alt må skruast opp att fordi den siste tingen ikkje stemte. Takk for at de ikkje mister motet. Dette er ein hyllest til dykk!

Det er mykje å seia om IKEA, som de skjønar.

I dag vil eg seia noko fint. Det har i og for seg ikkje noko med IKEA sånn isolert sett å gjera. Men eit IKEA-bord kan altså vera til velsigning. Det har vi opplevd i Slemmestad kirke denne veka. For det første: Vi er velsigna med frivillige menneske som monterer IKEA-møblar (takk!). For det andre: Det nye bordet vi har fått på kirketorget vårt, er allereie blitt ein samlingsstad. Menneske møtest. Det i seg sjølv er no ei velsigning. Og for det tredje: Møta som skjer rundt eit bord, anten det er IKEA-bord eller andre bord, gjer oss menneske rikare. Vi deler, når vi sit rundt eit bord. Vi deler mat, hender møter hender når vi sender maten til kvarandre. Blikk møter blikk. Vi deler liv, vi blir kjent, vi skapar relasjonar. Magiske ting kan skje rundt eit IKEA-bord. Eg kallar det velsigning.

Kyrkja på sitt beste er, etter mi oppfatning, alle dei gode møta. Når vi snakkar med kvarandre. Når vi møtest på tvers. Når samtalen går og kaffien er på bordet. Når blikk møtest og vi blir ein del av kvarandres liv. Det kan skje ein heilt vanleg torsdag rundt eit IKEA-bord.

God helg rundt bordet!

Spor

step-163948__480

Byens spor. Livets spor. Bygdas spor. Kjærleikens spor. Familiens spor. Spor etter glede, savn, sår, medgang og motgang. Vi blir forma av det og dei vi møter i livet. Noko av det vel vi sjølv, noko blir påført oss som noko godt, andre ting blir påført oss som noko vondt, noko vi ikkje ynskjer. Noko kan vi gjera noko med, svært mykje må vi leva med slik det er. Livet kan kjennast urettferdig og nådelaust.

 

Slike ting tenker eg ofte på når eg har besøkt menneske i samband med gravferd. At livet blei som det blei. At nokon draumar blei realitet, nokon draumar blei knust. «Ho ville jo egentlig bli operasongar». «Han ville jo eigentleg ta utdanning». Små, kvardagslege setningar som likevel rommar så mykje; historia om eit liv, om draumar og realitet.

 

I haustferien leste eg «Byens spor» av Lars Saabye Christensen. Ein fantastisk roman om menneskemøte, tilfeldigheter, livets uante retningar, feilsteg, sterke menneske, skam og skjebner. Andres dommar og nye innsikter. Ei heil verd på Fagerborg, som vi alle kan kjenna oss att i. Nokon har sagt om Lars Saabye Christensen at han skriv så lokalt at det blir universelt. Han viser oss mennesket, nesten som Tarjei Vesaas gjorde det. På ein slik måte at du grin med når personane blir utrettferdig behandla, at du ler når det går godt og pustar ekstra fort når hovudpersonen har fienden i hælane. Som lesar lever ein rett og slett med i det som skjer. Det må vera definisjonen på god litteratur. Tekstar som får oss til å setja våre eigne liv inn i ein større samanheng, som trekker vårt eige liv inn i det vi les, som får oss til å tenka og reflektera, som er relevant. Det relevante kan bevega oss, anten det kjem frå ein roman eller frå ein preikestol.

 

7. oktober stod denne kronikken i Bergens tidende: https://www.bt.no/btmeninger/debatt/i/On99Eq/Skammar-prestane-seg-over-evangeliet. Kronikken handlar om at forfattaren føler at prestar skammar seg over evangeliet. At vi ikkje forkynner håpet tydeleg nok. At vi ikkje byr på det beste vi har, når menneske kjem til oss i sorg. Eg trur fleirtalet av prestar gjer ein god jobb, og eg trur sjølvsagt ikkje at prestar skammar seg over evangeliet. Om vi gjorde det, ville vi nok funne oss ein annan jobb. Dei prestane eg kjenner, ønsker nettopp å bringa håp, tru og styrke inn i menneskers liv. Slik at byens spor, livets spor, bygdas spor, familiens spor, kan finna ein stad å kvila, finna ein stad å heilast, finna ein stad å bli lagt av. Kyrkja er ein slik stad. For knuste draumar, for øydelagte håp, for kjærleik som ikkje blei som den skulle, for liv som blei annleis. Gud blei menneske i Jesus. Han delte våre kår, han var ein av oss, han veit korleis vi har det. Gud møter oss i dei hendingane livet møter oss med. Vi er aldri aleine. Bibelen fortel oss om ein Gud som er på dei såra si side. Ein Gud som inn i døden blir dei svakes forsvarar. Ein Gud som kjem med håp, som assosierer seg med dei fattige og utstøytte. Som er menneske.

 

Byens spor, livets spor – alt vi har, alt vi saknar, alt vi ønska vi hadde, og alt vi har fått – det er ein stad å komma med det. Til Gud, som tar imot det, som gjer oss heile og som reiser oss opp til livet. Dette er Guds spor. I våre liv og våre hjarte.

Halvtomt eller halvfullt?

 

2018-09-29 10.37.27
Halvtomt eller halvfullt?

Kyrkja er i motvind. Eller medvind. Besøkstala går ned. Eller opp. Trenden er nedadgåande. Eller oppadgåande. Glaset er halvtomt. Eller halvfullt. Ting er som regel slik; avhengig av korleis ein ser det. Og ikkje minst av den som ser. Dei siste dagane har eg tenkt på dette; jobbar eg i ei kyrkje i motvind eller medvind? Ei kyrkje som er defensiv eller offensiv? Vågar vi å sjå den ibsenske livsløgna i kvitauget og seia «OK. Vi har eit problem». Eller; har vi eigentleg eit problem?

For oss som vaks opp i bedehusverden, fekk vi høyra ofte nok at vi ikkje var gode nok. At vi var syndige, usle, at vi var støv, at vi var ingenting utan Gud. Vi som jobbar i kyrkja i 2018 er (heldigvis) opptatt av å seia andre ting, formidla andre haldningar, bruka andre ord. Eg trur på at ord skapar virkelighet. Derfor er orda våre så viktige. Derfor er det vi seier, livsviktig for om kyrkja kjennest relevant. Så trur eg både predikanten på bedehuset og presten på preikestolen når alt kjem til alt, ønsker å seia det samme; vi er uansett mottekne av Gud som elskar oss og som gjev oss nye sjansar. Kyrkja skal ikkje vera relevant for at ho skal overleva, men ho skal overleva fordi ho er relevant. Vi som jobbar der, må forkynna evangeliet, gledesbodskapen; Vi er mottatt, avslørt og likevel elska. Vi skal kjenna sjølv, og fortelja til andre, at vi er skapt til å vera frie menneske, reist opp av Gud!

Det meste i livet blir konstruert via ytterkantane; Halvfullt, halvtomt, problem, mulighet.. Korleis vi snakkar om ting, er derfor slett ikkje likegyldig. Og så er det noko med å vera utanfor og innanfor. Når ein er utanfor, ser ein andre ting enn når ein er innafor. Og då meiner eg ikkje «ikkje inne i varmen». Men eg meiner dette; Vi som jobbar i kyrkja (innanfor) lever så i det vi driv med, at sjølv kan eg t.d. ikkje forstå at menneske kan klara seg utan å gå til gudsteneste. Det tenkte eg ikkje nødvendigvis før eg blei prest. Det fortel meg jo at det å (rettnok med full lønn) ha denne kontinuiteten i gudstenestelivet gir meg noko (det er ikkje lønna som motiverer, berre så det er sagt!). Nærværet med Gud og med andre menneske er viktig for meg.

 

Det er, i følgje avisa Vårt Land i dag (29.sep. 2018), berre 5% av befolkninga som meiner kyrkja har eit relevant bodskap som betyr noko for dei. Då framstår glaset meir som halvtomt enn halvfullt. Då står vi overfor så store utfordringar at vi neste kan mista motet. Og avisene hjelper oss godt på mismotets veg med framsider som skrik om tomme kyrkjebenkar og dårleg oppmøte. Så veit vi som jobbar der, at livet i kyrkja er langt meir enn det som skjer kl. 11 på ein søndag. Men det gjer noko med oss som jobbar i kyrkja, når vi gong på gong blir konfrontert med at det vi driv med, ikkje betyr noko for menneske.

Det er lett å seia at det vi driv med, ikkje er relevant for folk. Om ein ikkje er innafor, er det lett å seia det. For oss som er innafor, ser det litt annleis ut. Og eg vil bestemt hevda at det eg gjer, betyr noko for folk. Folk treng kyrkjerommet, folk treng fellesskap, møtepunkt. Folk treng ein stad å vera og ikkje gjera. Kyrkjerommet beveger menneske, orda i ein begravelse beveger menneske, dåpssalmens milde ord smyg seg inn under ammetåke og manglande nattesøvn. Nattverdens brød og vin gjev næring til til unge og gamle kroppar, hendene på hovudet til konfirmanten gir styrke midt i livet. Lyset som blir tent, skapar ein varme. Ord, handling, gåver, hender. I det store og i det små. På dei store dagane og dei små dagane. Om det er halvtomt eller halvfullt. Uansett kva vegar vinden bles. I alt som forandrar seg og i alt som forblir. Difor står kyrkja der. I di bygd, i ditt liv, i ditt hjarte.

Vi er et folk på vandring.
Når veien blir slitsom og lang,
vi søker en eng og en kilde,
et fristed for bønn og sang,
et fristed for bønn og sang.

Vi er et folk på vandring.
I uro, bekymring og nød,
da søker vi styrke og stillhet,
og samles om vin og brød,
og samles om vin og brød.

Vi er et folk på vandring.
I tro kan vi skimte iblant
et hjem for hver søkende pilgrim,
det salige livets land,
det salige livets land.

Brit G. Halqvist/Eyvind Skeie